RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Proces boloński: tworzenie europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego

Celem procesu bolońskiego jest, między innymi, przybliżenie rozbieżnych systemów szkolnictwa wyższego do systemów bardziej czytelnych, opartych na trzech cyklach wyróżniających następujące stopnie: licencjacki, magisterski, doktorancki.

AKT

Deklaracja bolońska z dnia 19 czerwca 1999 r. – wspólna deklaracja europejskich ministrów edukacji [nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym].

STRESZCZENIE

Deklaracja bolońska zapoczątkowała proces boloński. Proces ten ma na celu wprowadzenie systemu czytelnych i porównywalnych stopni naukowych, propagowanie mobilności wśród studentów, nauczycieli i pracowników naukowych, zapewnienie wysokiej jakości kształcenia oraz włączenie wymiaru europejskiego do szkolnictwa wyższego.

Przyjęcie czytelnych stopni naukowych i propagowanie mobilności

Deklaracja bolońska określa sześć obszarów działań nawiązujących do:

  • systemu czytelnych i porównywalnych stopni akademickich. Obejmuje on wprowadzenie wspólnego suplementu do dyplomu mającego poprawić przejrzystość,
  • systemu opartego zasadniczo na dwóch cyklach: pierwszym, ukierunkowanym na rynek pracy i trwającym co najmniej trzy lata, oraz drugim (magisterskim), wymagającym pomyślnego ukończenia cyklu pierwszego,
  • systemu akumulacji i transferu osiągnięć, takiego jak ECTS stosowanego w programie wymiany Erasmus,
  • mobilności studentów, nauczycieli i pracowników naukowych: pokonanie przeszkód na drodze do swobodnego przemieszczania się,
  • współpracy w zakresie zapewniania jakości,
  • wymiaru europejskiego w szkolnictwie wyższym: zwiększenie liczby modułów oraz obszarów nauczania i badań, których tematyka, kierunek lub organizacja mają wymiar europejski.

Reforma systemów szkolnictwa wyższego w Europie

Deklaracja bolońska to przedsięwzięcie podejmowane dobrowolnie przez każde z państw sygnatariuszy na rzecz zreformowania własnego systemu szkolnictwa; reforma ta nie jest narzucana krajowym władzom czy uczelniom. Natomiast w odniesieniu do państw członkowskich Unii Europejskiej (UE), zgodnie z art. 165 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Unia „przyczynia się do rozwoju edukacji o wysokiej jakości, poprzez zachęcanie do współpracy między państwami członkowskimi oraz, jeśli jest to niezbędne, poprzez wspieranie i uzupełnianie ich działalności”.

Niemniej jednak to państwa członkowskie w pełni odpowiadają za treść nauczania oraz organizację swoich systemów szkolnictwa, a także za ich różnorodność kulturową i językową. Działanie Unii zmierza do:

  • rozwijania wymiaru europejskiego w edukacji, zwłaszcza poprzez nauczanie i upowszechnianie języków państw członkowskich,
  • sprzyjania mobilności studentów i nauczycieli, między innymi poprzez zachęcanie do akademickiego uznawania dyplomów i okresów studiów,
  • promowania współpracy między instytucjami edukacyjnymi,
  • wymiany informacji i doświadczeń w sprawach wspólnych dla systemów szkolnictwa państw członkowskich.

Komunikat ze spotkania europejskich ministrów ds. szkolnictwa wyższego, Praga , dnia 19 maja 2001 r. – W kierunku europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego

Komunikat praski uzupełnił proces boloński o następujące działania:

  • uczenie się przez całe życie, podstawowy element europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego, na rzecz zwiększenia konkurencyjności gospodarczej,
  • zaangażowanie instytucji szkolnictwa wyższego i studentów; ministrowie podkreślają znaczenie zaangażowania uniwersytetów, instytucji szkolnictwa wyższego i studentów w proces tworzenia konstruktywnego europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego,
  • promowanie atrakcyjności europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego pośród studentów w Europie i innych częściach świata.

Komunikat z konferencji ministrów ds. szkolnictwa wyższego, Berlin , dnia 19 września 2003 r. – „Realizacja europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego”

Podczas konferencji, która odbyła się w 2003 r. w Berlinie, ministrowie ds. szkolnictwa wyższego przyjęli komunikat włączający studia doktoranckie i synergie między europejskim obszarem szkolnictwa wyższego a europejską przestrzenią badawczą (EPB) do procesu bolońskiego. Podkreślili znaczenie badań, szkoleń w zakresie badań oraz promowania badań interdyscyplinarnych w celu zachowania i poprawy jakości szkolnictwa wyższego, a także zwiększenia konkurencyjności. Wezwali do wzmożonej mobilności na szczeblu doktoranckim i podoktoranckim oraz zachęcili zainteresowane instytucje do rozszerzenia współpracy w obszarach studiów doktoranckich i szkolenia młodych pracowników naukowych.

Komunikat z konferencji europejskich ministrów do spraw szkolnictwa wyższego, Bergen z 19–20 maja 2005 r. – Europejski obszar szkolnictwa wyższego – realizacja celów

W komunikacie z Bergen zwrócono uwagę na znaczne postępy, jakie poczyniono w realizacji celów procesu bolońskiego. Ministrowie wyrazili pragnienie, by do roku 2007 poczyniono postępy w następujących obszarach:

  • wdrożenie punktów odniesienia i wytycznych w celu zapewnienia gwarancji jakości zgodnie ze sprawozdaniem Europejskiego Stowarzyszenia na rzecz Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (ENQA),
  • wprowadzenie krajowych ram kwalifikacji,
  • przyznawanie i uznawanie wspólnych dyplomów, również na poziomie doktoranckim,
  • tworzenie możliwości w ramach elastycznych ścieżek kształcenia w szkolnictwie wyższym, włączając istnienie przepisów w zakresie uznawania zdobytego doświadczenia.

Komunikat londyński z dnia 18 maja 2007 r. – W kierunku europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego: odpowiedź na wyzwania w zglobalizowanym świecie

W latach 2005–2007 zaobserwowano istotne postępy w kierunku europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego. Niemniej jednak wciąż istnieją liczne wyzwania. Kolejnym krokiem jest skupienie się na następujących aspektach:

  • promowanie mobilności studentów i personelu, a także opracowanie środków oceny mobilności,
  • ocena efektywności strategii krajowych w zakresie wymiaru społecznego szkolnictwa,
  • opracowanie wskaźników i danych służących mierzeniu postępów w zakresie mobilności i wymiaru społecznego,
  • badanie sposobów poprawy zatrudnialności związanej z systemem trzech cykli kształcenia oraz inicjatywą uczenia się przez całe życie,
  • poprawa rozpowszechniania informacji na temat europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego oraz jego uznawania na całym świecie,
  • dalsza ocena postępów dokonanych na rzecz europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego i opracowanie analizy jakościowej tejże oceny.

Komunikat z konferencji europejskich ministrów odpowiedzialnych za szkolnictwo wyższe, Leuven i Louvain-la-Neuve z 28–29 kwietnia 2009 r. – Proces boloński 2020 – europejski obszar szkolnictwa wyższego w nowej dekadzie

W tym komunikacie zwrócono uwagę, że poczynione zostały postępy w realizacji procesu bolońskiego oraz że od powstania deklaracji bolońskiej w 1999 r. nastąpił wyraźny rozwój europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego. Jednak pewne cele wciąż nie zostały w pełni zrealizowane i wymagana będzie ich dalsza realizacja na szczeblu europejskim, krajowym i uczelnianym. W konsekwencji w komunikacie zaobserwowano, że proces boloński będzie kontynuowany po roku 2010, przy czym w nadchodzącej dekadzie uwzględnione zostaną następujące priorytety:

  • równy dostęp i możliwości ukończenia studiów – dostęp do szkolnictwa wyższego wymaga rozszerzenia, studentom należy stworzyć odpowiednie warunki do ukończenia studiów, zwłaszcza tym z niedostatecznie reprezentowanych grup,
  • rozszerzenie uczestnictwa w uczeniu się przez całe życie – należy zagwarantować dostępność i jakość, a także przejrzystość informacji w zakresie uczenia się przez całe życie. Powiązane polityki należy wdrażać wraz z krajowymi ramami kwalifikacji i poprzez tworzenie silnych partnerstw łączących wszystkie zainteresowane strony,
  • promowanie zatrudnialności – zainteresowane strony powinny współpracować na rzecz podniesienia kwalifikacji uzyskiwanych przed wejściem na rynek pracy, odnawiania wykwalifikowanej siły roboczej, a także ulepszania organizacji, zwiększania dostępności i podnoszenia jakości usług w zakresie poradnictwa zawodowego. Dodatkowo należy zachęcać do wprowadzania praktyk zawodowych włączonych do programów studiów oraz form uczenia się w miejscu pracy,
  • rozwijanie kształcenia ukierunkowanego na studenta i misji dydaktycznej szkolnictwa wyższego – powinno to obejmować opracowanie międzynarodowych punktów odniesienia dla różnych dziedzin studiów oraz podniesienie jakości dydaktycznej programów studiów,
  • powiązanie edukacji, badań i innowacji – zwiększenie liczby osób z kompetencjami badawczymi, efektywniejsze włączenie badań do programów doktoranckich i zwiększenie atrakcyjności ścieżek awansu zawodowego dla młodych naukowców,
  • otwartość uczelni wyższych w wymiarze międzynarodowym – instytucje europejskie powinny dążyć do dalszego umiędzynarodowienia swoich działań i angażowania się w globalną współpracę,
  • zwiększenie możliwości i zapewnienie jakości w zakresie mobilności – do 2020 r., 20% absolwentów szkół wyższych powinno wcześniej odbyć okres studiów lub szkolenia za granicą,
  • poprawa zbierania danych – ulepszone zbieranie szerszych danych ułatwi monitorowanie postępów w realizacji celów procesu bolońskiego,
  • opracowanie wielowymiarowych narzędzi służących zwiększaniu przejrzystości – aby otrzymywać szczegółowe informacje na temat uczelni szkolnictwa wyższego i ich programów należy, w porozumieniu z kluczowymi zainteresowanymi grupami, opracować mechanizmy służące zwiększaniu przejrzystości. Narzędzia te należy opracować w oparciu o porównywalne dane i odpowiednie wskaźniki, a także z uwzględnieniem zasad procesu bolońskiego, w szczególności z zapewnianiem jakości oraz uznawalnością,
  • gwarancja finansowania – w celu uzupełnienia finansowania publicznego, należy znaleźć nowe i zróżnicowane źródła finansowania.

Deklaracja z Budapesztu i Wiednia z dnia 12 marca 2010 r. w sprawie europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego

Deklaracja ta wyznaczyła zakończenie pierwszej dekady procesu bolońskiego i oficjalnie zainaugurowała europejski obszar szkolnictwa wyższego przewidziany w deklaracji bolońskiej z 1999 r. W ramach tej deklaracji ministrowie:

  • przyjęli Kazachstan, będący 47 państwem, do grona uczestników europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego,
  • podkreślili szczególny charakter procesu bolońskiego, tj. wyjątkowe partnerstwo między władzami państwowymi, uczelniami, studentami i pracownikami uczelni, wspólnie z pracodawcami, agencjami ds. zapewniania jakości, organizacjami międzynarodowymi oraz instytucjami europejskimi,
  • zwrócili uwagę, że proces boloński oraz powstały dzięki niemu europejski obszar szkolnictwa wyższego stanowią bezprecedensowe przykłady regionalnej, ponadgranicznej współpracy w szkolnictwie wyższym, które wzbudziły znaczące zainteresowanie w innych częściach świata i uczyniły europejskie szkolnictwo wyższe bardziej widocznym na mapie światowej. Ministrowie zadeklarowali także podjęcie działań na rzecz intensyfikacji dialogu politycznego i współpracy z partnerami z całego świata.
  • uznali wnioski oparte na rozmaitych raportach wskazujących, że pewne działania w ramach procesu bolońskiego zostały zrealizowane w stopniu zróżnicowanym oraz że niedawne protesty w kilku krajach przypomniały nam, że niektóre z celów oraz reform bolońskich nie zostały prawidłowo wdrożone i objaśnione. Ministrowie zobowiązali się do wysłuchania głosów krytyki ze strony pracowników instytucji szkolnictwa wyższego i studentów,
  • potwierdzili swoje zobowiązanie do właściwej i pełnej realizacji przyjętych w komunikacie z Leuven i Louvain-la-Neuve postanowień i planów działania na okres przyszłej dekady.

Co więcej ministrowie zwrócili szczególną uwagę na następujące kwestie:

  • zasady wolności akademickiej oraz autonomii i odpowiedzialności instytucji szkolnictwa wyższego jako fundamenty europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego,
  • kluczową rolę społeczności akademickiej – liderów uczelni, nauczycieli, badaczy, personelu administracyjnego i studentów – w urzeczywistnianiu idei europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego,
  • szkolnictwo wyższe jako domenę odpowiedzialności publicznej, co znaczy, że instytucje szkolnictwa wyższego powinny otrzymywać niezbędne środki w określonych i nadzorowanych przez władze państwowe ramach,
  • potrzebę zwiększenia wysiłków w wymiarze społecznym, aby zapewnić równość szans dostępu do kształcenia właściwej jakości, w szczególności grupom niedostatecznie reprezentowanym.

Ministrowie odpowiedzialni za szkolnictwo wyższe uzgodnili termin kolejnego spotkania ministerialnego w Bukareszcie w dniach 26–27 kwietnia 2012 r.

Kontekst

Dnia 18 września 1988 r., aby wyznaczyć 900 lat od powstania Uniwersytetu Bolońskiego, rektorzy uniwersytetów podpisali Magna Charta Universitatum (EN ). Rektorzy stwierdzili, że „przyszłość ludzkości – widziana z perspektywy kończącego się tysiąclecia – zależy w dużej mierze od rozwoju kulturalnego, naukowego i technicznego”. Uniwersytety odpowiadają za kształtowanie wiedzy.

By uczcić 800-lecie powstania Uniwersytetu w Paryżu, ministrowie odpowiedzialni za szkolnictwo wyższe z Niemiec, Francji, Włoch i Zjednoczonego Królestwa przyjęli deklarację sorbońską (EN ) z dnia 25 maja 1998 r. Celem tej deklaracji jest harmonizacja architektury europejskiego systemu szkolnictwa wyższego. Ministrowie podkreślili, że „Europa, którą budujemy, jest nie tylko Europą euro, banków i gospodarki; musi być ona również Europą wiedzy”.

Deklaracja bolońska z dnia 19 czerwca 1999 r. została podpisana przez 30 krajów europejskich, w tym przez 15 państw członkowskich UE (Belgia, Dania, Niemcy, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Francja, Włochy, Luksemburg, Niderlandy, Austria, Portugalia, Finlandia, Szwecja, Zjednoczone Królestwo), a także 10 państw, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r. (Republika Czeska, Estonia, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Polska, Słowenia, Słowacja). Islandia, Norwegia i Konfederacja Szwajcarska są również sygnatariuszami deklaracji, podobnie jak Bułgaria i Rumunia, które przystąpiły do UE dnia 1 stycznia 2007 r. Kazachstan przystąpił do procesu bolońskiego w marcu 2010 r.

Obecnie w procesie bolońskim uczestniczy 47 państw po spełnieniu warunków przystąpienia i procedur (EN ). Państwa, które przystąpiły do Europejskiej konwencji kulturalnej , podpisanej dnia 19 grudnia 1954 r. pod egidą Rady Europy, spełniają niezbędne warunki uczestnictwa w europejskim obszarze szkolnictwa wyższego, pod warunkiem, że zadeklarują chęć włączenia celów procesu bolońskiego do własnych systemów szkolnictwa wyższego. Wnioski o uczestnictwo muszą zawierać informacje dotyczące sposobu, w jaki państwa te przystąpią do wdrażania zasad i celów procesu.

Proces boloński jest zgodny z celami programu Edukacja i szkolenie 2010 i strategii Europa 2020.

Ostatnia aktualizacja: 09.04.2010

Zobacz także

  • strona internetowa Dyrekcji Generalnej ds. Edukacji i Kultury na temat procesu bolońskiego (EN) oraz szkolnictwa wyższego w Europie (DE) (EN) (FR)
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony