RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Inicjatywa na rzecz głęboko zadłużonych krajów ubogich (HIPC)

Inicjatywa na rzecz głęboko zadłużonych krajów ubogich (HIPC) (EN) (ES) (FR) jest międzynarodowym mechanizmem umarzania długów, udzielającym wyspecjalizowanej pomocy krajom najbiedniejszym. Została ona rozpoczęta w czasie szczytu G7 w Lyonie, we Francji, w 1996 r., z inicjatywy Banku Światowego (EN) (ES) (FR) i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) (EN) (ES) (FR). Ma ona pełne wsparcie Unii Europejskiej i państw członkowskich. Inicjatywa została zmieniona i wzmocniona w 1999 r. na szczycie G7 w Kolonii, w Niemczech, a jej nazwa została zmieniona na „Wzmocniona inicjatywa HIPC”. Początkowo inicjatywa miała trwać dwa lata, w rzeczywistości była czterokrotnie przedłużana (w 1998, 2000, 2002 i 2004 r.). Ostatnie przedłużenie będzie miało wpływ na liczbę krajów kwalifikujących się, których może być nawet 50.

Cel

Głównym celem inicjatywy jest obniżenie poziomu zadłużenia krajów biednych do poziomu uznawanego za dopuszczalny. Chodzi o znaczny krok naprzód, który wpisuje obniżenie zadłużenia w ramy ograniczania ubóstwa, dbając o to, aby niezbędne restrukturyzacje i rozwój kraju nie były zagrożone przez obsługę długów, których poziom jest nie do zniesienia. HIPC mają także obowiązek przedstawienia jasno określonych strategii ograniczania ubóstwa. Program ma wiele wymiarów: umarzenie długów, reforma polityki strukturalnej i społecznej z naciskiem zwłaszcza na usługi w zakresie zdrowia i edukacji na poziomie podstawowym. Po raz pierwszy w programie biorą udział wszystkie kategorie wierzycieli: dwustronni, wielostronni i handlowi.

Finansowanie programu HIPC

Łączny koszt pomocy udzielonej 28 krajom, które osiągnęły „punkt decyzyjny” oraz 13 krajom, które mogą skorzystać z umorzenia długu w ramach wzmocnionej inicjatywy na rzecz głęboko zadłużonych krajów ubogich, jest szacowany na ok. 61 miliardów dolarów (wartość bieżąca netto w 2004 r.). Inicjatywa jest finansowana prawie po równo przez dwie główne kategorie wierzycieli:

  • wierzycieli dwustronnych i handlowych
    W skład tej kategorii wchodzą jednocześnie rządy krajowe i firmy prywatne.
  • wierzycieli wielostronnych
    Są to wielostronne banki, np. Bank Światowy, MFW czy regionalne instytucje finansowe, np. Afrykański Bank Rozwoju.

Umorzenie długów przez wielostronne instytucje finansowe jest zwykle negocjowane w ramach funduszu powierniczego na rzecz HICP, którym zarządza Bank Światowy. Fundusz ten jest tworzony z wkładu różnych instytucji wielostronnych i dwustronnych. Unia Europejska wnosi do niego znaczący wkład.

Kwalifikujące się kraje

Celem programu jest udzielenie pomocy krajom, które nie mogą osiągnąć stabilnego poziomu swojego zadłużenia wyłącznie przy użyciu tradycyjnych metod wyrównania i ograniczania. Kraje te muszą brać udział w programach dostosowawczych, korzystając ze wsparcia Banku Światowego oraz MFW oraz wdrażać strategię ograniczenia ubóstwa, tak aby korzyści wypływające z wyspecjalizowanej pomocy w ramach inicjatywy HIPC były wykorzystywane w celu ich rozwoju. Poniżej opisane zostały szczegółowe warunki, które muszą spełnić kraje kwalifikujące się.

W listopadzie 2001 r. ponad 40 państw, w tym kilka państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) zostało określonych jako głęboko zadłużone kraje ubogie, mimo, że nie wszystkie kwalifikują się do otrzymania pomocy w ramach inicjatywy HIPC, a także nie zostaną do niej automatycznie włączone.

Etapy inicjatywy HIPC

Inicjatywa HIPC składa się z dwóch głównych etapów. W pierwszym etapie państwa muszą przyjąć pewną liczbę środków, aby mogły ubiegać się o tymczasowe umorzenie obsługi długu (punkt decyzyjny). Kiedy już zostaną przyjęte, mają dostęp do pośredniej formy umorzenia i muszą zastosować pewne środki i spełnić pewne warunki, aby móc skorzystać z pełnej pomocy (punkt końcowy). Procedura jest elastyczna, ponieważ nie istnieje żaden dokładny terminarz realizacji tych dwóch etapów.

Etap pierwszy: prowadzi do punktu decyzyjnego

Przed otrzymaniem dostępu do pomocy oferowanej przez inicjatywę HICP, państwa muszą znormalizować swoje kontakty z instytucjami wielostronnymi i znaleźć porozumienie w celu rozliczenia ewentualnych zaległych płatności, aby następnie przyjąć programy dostosowawcze oraz reformy zaakceptowane przez MFW i Bank Światowy, wreszcie przedstawić zadowalające wyniki wprowadzonych rozwiązań. Muszą one także przyjąć dokument strategiczny dotyczący ograniczania ubóstwa (DSOU). W czasie tego pierwszego etapu państwa wnioskujące zawsze korzystają z „tradycyjnego” umorzenia długu, poprzez porozumienia z wierzycielami dwustronnymi Klubu Paryskiego.

Po zakończeniu tego etapu przeprowadzana jest analiza pozostałych wierzytelności w celu określenia odpowiedniego poziomu pozostałego długu zewnętrznego danego państwa oraz podjęcia decyzji o przyjęciu danego kraju do inicjatywy HIPC. Chodzi o „punkt decyzyjny”. Decyzja ta nie jest zależna od nominalnej wartości długu zewnętrznego państwa, ale z uwzględnieniem „wartości bieżącej netto” zadłużenia (NPV), która bierze pod uwagę wiele innych, ważnych czynników pozwalających na ocenę rzeczywistego obciążenia. Zadłużenie jest uznawane za zbyt wysokie, kiedy jego poziom w stosunku do przychodów z wywozu jest większy niż proporcja, która została ustalona na poziomie 150%. W szczególnych przypadkach bardzo otwartych gospodarek, w których same czynniki zewnętrzne mogą nie dać prawdziwego obrazu presji długu na budżet, ww. proporcja może być niższa niż 150%, pod warunkiem, że państwo spełnia pewne wymogi.

W tym okresie zwykle wierzyciele dwustronni i handlowi przesuwają termin zobowiązań przypadających do spłaty, w taki sposób, aby zredukować o 90% wartość bieżącą netto zobowiązań należnych tym dwóm typom wierzycieli. Bank Światowy i MFW proponują tzw. tymczasową pomoc, a pozostali wierzyciele wielostronni rozważą możliwość podobnego rozwiązania.

Etap drugi: prowadzi do punktu końcowego

Kiedy dane państwo zostanie przyjęte do grona beneficjentów pomocy przyznawanej w ramach inicjatywy, ma ono prawo do większego umorzenia niż ma to miejsce w przypadku tradycyjnych mechanizmów. Aby osiągnąć punkt końcowy i skorzystać z integralnej pomocy, państwo musi po raz kolejny pokazać wyniki satysfakcjonujące w rozumieniu programów dostosowujących i reform wspieranych przez MFW i Bank Światowy oraz, m.in., spełnić kilka innych warunków. Nie ustala się żadnej daty granicznej dla osiągnięcia drugiego etapu, choć dostęp do pełnej pomocy udzielanej w ramach inicjatywy jest zależny od 3 głównych czynników:

  • efektywnego wprowadzania podstawowych reform polityki strukturalnej, które zostały zatwierdzone w punkcie decyzyjnym,
  • utrzymania stabilności makro-ekonomicznej,
  • przyjęcia i wdrażania strategii ograniczania ubóstwa przez okres co najmniej jednego roku.

Kiedy dane państwo spełniło te warunki, dochodzi do „punktu końcowego” i otrzymuje dostęp do pozostałej pomocy, co z kolei pozwala mu na osiągnięcie odpowiedniego poziomu zadłużenia, co objawia się w sposób następujący:

  • wierzyciele dwustronni i handlowi: zmniejszenie wartości bieżącej netto pozostałego długu proporcjonalnej do łącznej wartości wierzytelności dla HIPC. Wielu spośród nich ogłosiło, że przyznane przez nich obniżenie zadłużenia będzie większe niż wynika to z programu HIPC. Klub Paryski, nieformalna grupa krajów udzielających pożyczek, zasygnalizował, iż będzie mógł zmniejszyć łączne zadłużenie do 90% bieżącej wartości,
  • wierzyciele wielostronni: zmniejszenie (dodatkowe), którego celem jest osiągnięcie odpowiedniego poziomu zadłużenia.

Rola Unii Europejskiej

UE i państwa członkowskie odgrywają ważną rolę w tym programie, co podkreśla ich znaczenie jako partnerów w dziedzinie rozwoju na scenie międzynarodowej. W komunikacie przekazanym Radzie w 1999 r., Komisja Europejska przedstawiła podejście przyjęte wobec inicjatywy oraz przekazała informację o swoim wkładzie na rzecz państw AKP, państw Ameryki Łacińskiej oraz kliku państw Azji. Większa część jej wsparcia dla inicjatywy HIPC jest przeznaczona dla państw AKP. Unia odgrywa podwójną rolę: wierzyciela i donatora środków, proponując jednocześnie umorzenie długu i wpłaty bezpośrednie dla niektórych państw HIPC oraz na fundusz powierniczy HIPC. Komisja Europejska, która zarządza wkładem finansowym wniesionym przez UE, podpisała w lipcu 2000 r. dwa porozumienia finansowe dotyczące wkładu UE do funduszu powierniczego (UE jako donator funduszy) i do Europejskiego Banku Inwestycyjnego (UE jako wierzyciel). Na dzień dzisiejszy łączny wkład Komisji Europejskiej do programu HIPC wynosi ponad 1,6 miliarda EUR.

Postęp

Inicjatywa HIPC ma już pozytywny wpływ na głęboko zadłużone kraje ubogie. Na ten moment 28 państw osiągnęło punkt decyzyjny i może korzystać z tymczasowego umorzenia. Spośród tych 28 państw, 18 osiągnęło punkt końcowy. Większość tych państw znajduje się na terenie Afryki subsaharyjskiej.

Inicjatywa HIPC nie stanowi panaceum i jest krytykowana przez środowiska akademickie, organizacje pozarządowe, a także przez grupy społeczeństwa obywatelskiego. Przyznawanie zasobów głęboko zadłużonym krajom ubogim, przydzielanie ich, kwalifikowanie państw o średnim dochodzie posiadających wysoki odsetek osób żyjących w ubóstwie, odpowiedni stopień zadłużenia, ograniczanie ubóstwa oraz problem zasady dodatkowości – oto najważniejsze pytania, które znajdują się w centrum aktualnej debaty.

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2005
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony