RSS
Alfabetische index
Deze pagina is beschikbaar in 15 talen
Nieuwe beschikbare talen:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Initiatief ten gunste van arme landen met een zware schuldenlast (HIPC)

Het HIPC-initiatief is een internationaal instrument ter vermindering van de schuldenlast, dat bedoeld is om arme landen met een hoge schuldenlast (HIPC) bijzondere steun te verlenen. Het werd in 1996, na een voorstel van de Wereldbank (EN) (ES) (FR) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) (DE) (EN) (ES) (FR) op de G7-top in Lyon gelanceerd en krijgt de volledige steun van de Europese Unie en haar lidstaten. Dit initiatief werd in 1999 herzien na de G7-top van Keulen (Duitsland) en versterkt en staat nu bekend als het "versterkt HICP-initiatief". Dit initiatief was oorspronkelijk voor twee jaar vastgelegd, en werd vier keer verlengd (1998, 2000, 2002 en 2004). De laatste verlenging zal consequenties voor het aantal van de in aanmerking komende landen hebben, dat tot ongeveer 50 zou kunnen oplopen.

Doelstelling

Hoofddoel van het initiatief is om de schuldenlast van arme landen tot een meer hanteerbaar peil te reduceren. Het initiatief vormt een belangrijke stap voorwaarts, omdat schuldenverlichting nu een plaats krijgt in het kader van armoedebestrijding. Het zorgt er namelijk dat de zwaar verschuldigde landen door het aflossen van een ondraaglijke schuldenlast niet worden gedwarsboomd in hun pogingen om een fundamentele herstructurering door te voeren en hun land verder te ontwikkelen. De HIPC-landen zijn voorts verplicht duidelijk gedefinieerde strategieën voor armoedebestrijding te volgen. Het initiatief omvat verschillende aspecten: schuldverlichting/kwijtschelding en structurele en sociale beleidshervorming die zich met name richt op de basisgezondheidszorg en het onderwijs. Voor het eerst zijn alle soorten schuldeisers erbij betrokken: bilaterale, multilaterale en commerciële schuldeisers.

Financiering van het HIPC-initiatief

De hulp voor de 28 landen die het decision point hebben bereikt (zie hierna) en voor de 13 landen, die voor schuldverlichting in het kader van het versterkte HIPC-initiatief in aanmerking komen, beloopt in totaal ongeveer 61 miljard US$ (netto contante waarde in 2004). De financiering is vrijwel gelijk gespreid over de twee voornaamste soorten schuldeisers:

  • Bilaterale en commerciële schuldeisers
    Deze categorie omvat zowel individuele nationale regeringen als particuliere ondernemingen;
  • Multilaterale schuldeisers
    Dit zijn multilaterale banken zoals de Wereldbank en het IMF en regionale financiële instellingen zoals de Afrikaanse Ontwikkelingsbank.

Schuldverlichting van multilaterale financiële instellingen geschiedt over het algemeen in het kader van het HIPC Trust Fund, dat door de Wereldbank wordt beheerd. Dit fonds bestaat uit bijdragen van verschillende multilaterale en bilaterale actoren. De Europese Unie is een belangrijke kredietverlener aan het fonds.

In aanmerking komende landen

Het initiatief is bedoeld om landen te helpen die er via de traditionele mechanismen voor schuldherschikking en -vermindering niet in slagen om hun schuldenlast tot een aanvaardbaar peil terug te brengen. Deze landen moeten de door de Wereldbank en het IMF gesteunde aanpassingsprogramma's volgen, en een strategie voor armoedebestrijding uitvoeren, om ervoor te zorgen dat de voordelen van de bijzondere bijstand via het HIPC-initiatief ten goede komen aan hun verdere ontwikkeling. De exacte voorwaarden waaraan moet worden voldaan, worden hieronder beschreven.

In november 2001 waren meer dan 40 landen, waaronder een aantal landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS), ingedeeld als zwaar verschuldigde landen, hoewel zij niet alle in aanmerking kwamen voor bijstand in het kader van het HIPC-initiatief noch hiervoor automatisch in aanmerking komen.

De stadia van het HIPC-initiatief

Er zijn twee hoofdstadia bij het HIPC-initiatief. In het eerste stadium moeten de desbetreffende landen een aantal maatregelen nemen om in aanmerking te komen voor een tijdelijke verlichting van de schuldendienst (decision point). Wanneer een land eenmaal is goedgekeurd, komt het in aanmerking voor bijzondere schuldverlichtingsmaatregelen; het dient bepaalde maatregelen uit te voeren en aan bepaalde voorwaarden te voldoen om voor volledige bijstand in aanmerking te komen (completion point). Het proces is zeer flexibel omdat er voor de voltooiing van beide stadia geen vaste termijn is.

Stadium één: het decision point

Voordat landen voor steun in het kader van het HIPC-initiatief in aanmerking komen, dienen zij hun betrekkingen met de multilaterale instellingen te normaliseren en overeenstemming te vinden voor de vereffening van eventuele achterstallen, en vervolgens aanpassings- en hervormingsprogramma's goed te keuren die door het IMF en de Wereldbank worden gesteund, en te kunnen aantonen dat die programma's inderdaad naar behoren zijn uitgevoerd. Tevens dienen zij het Poverty Reduction Strategy Paper (PRSP) goed te keuren. In deze eerste fase blijven de landen in aanmerking komen voor de "traditionele" schuldverlichting in het kader van overeenkomsten met de bilaterale schuldeisers van de Club van Parijs.

Zodra dit stadium afgesloten is, wordt er een analyse van de resterende schuld gemaakt om de bestaande externe schuld van een land te bepalen en om na te gaan of het land voor het HIPC-initiatief in aanmerking komt; dit wordt het decision point genoemd. De beslissing is niet gebaseerd op het nominale bedrag van de externe schuld van een land, maar op de netto contante waarde (NCW), waarbij andere belangrijke factoren voor het becijferen van de schuldenlast in aanmerking worden genomen. Een schuld wordt ondraaglijk beschouwd wanneer het peil van de schulden voor de uitvoer meer bedraagt dan een vast percentage van 150 %. In het bijzondere geval van zeer open economieën, waarin externe factoren alleen de fiscale last van de schuld niet volledig kunnen weergeven, kan dit percentage op lager dan 150 % worden vastgesteld mits het betrokken land aan bepaalde voorwaarden voldoet.

In deze periode is het gebruikelijk dat de bilaterale en commerciële schuldeisers de vervallen schuldbekentenissen herschikken, hetgeen tot een verlaging van de NCW met 90% leidt van de aan beide soorten schuldeisers verschuldigde bedragen. De Wereldbank en het IMF stellen een "interim ondersteuning" voor en andere multilaterale schuldeisers overwegen dezelfde maatregel.

Tweede stadium: "completion point"

Zodra een land voor steun in het kader van het HIPC-initiatief in aanmerking komt, komt het in aanmerking voor een extra schuldverlichting naast de schuldverlichting die reeds mogelijk is uit hoofde van de traditionele mechanismen. Om het completion point te bereiken en voor volledige bijstand in aanmerking te komen, moeten landen opnieuw aantonen dat zij de door het IMF en de Wereldbank gesteunde aanpassings- en hervormingsprogramma's naar behoren hebben uitgevoerd, en bovendien aan enkele andere voorwaarden voldoen. Voor de afsluiting van dit tweede stadium is er geen termijn vastgesteld, hoewel landen om voor volledige bijstand in het kader van dit initiatief in aanmerking te komen aan drie factoren moeten voldoen:

  • zij moeten de voornaamste structurele beleidshervormingen die bij het decision point zijn overeengekomen naar behoren uitvoeren;
  • zij moeten de macro-economische stabiliteit handhaven;
  • zij moeten voor minstens één jaar de strategie voor armoedebestrijding goedkeuren en uitvoeren.

Zodra aan deze voorwaarden is voldaan, bereikt het land het decision point en komt het in aanmerking vooralle overige vormen van bijstand om een draaglijke schuldenlast te bereiken, hetgeen het volgende inhoudt:

  • Bilaterale en commerciële schuldeisers: vermindering van de netto contante waarde van de schuldenlast proportioneel aan hun totale deelneming aan het HIPC. Vele schuldeisers hebben al aangekondigd dat zij een grotere schuldverlichting zullen toekennen dan in het kader van het HIPC-initiatief is gepland. De Club van Parijs, een informele groep van de kredietverlenende landen, heeft te kennen gegeven bereid te zijn de hiervoor in aanmerking komende schuldenlast tot 90% van de netto contante waarde te kunnen terugbrengen;
  • Multilaterale schuldeisers: een (verdere) verlaging om een draaglijke schuldenlast te bereiken.

De rol van de Europese Unie

De EU en haar lidstaten spelen een belangrijke rol bij dit initiatief, dat hun belang weerspiegelt als ontwikkelingspartners op het internationale toneel. In de mededeling aan de Raad van 1999 heeft de Europese Commissie haar aanpak bij dit initiatief uiteengezet en de ACS-landen, landen in Latijns-Amerika en enkele landen in Azië haar ondersteuning toegezegd. Het grootste deel van haar steun aan het HIPC-initiatief gaat naar de ACS-landen. De Unie speelt een dubbele rol als schuldeiser en geldschieter, waarbij zowel schuldverlichting wordt voorgesteld en tegelijkertijd aan bepaalde HIPC-landen en het HIPC Trust Fund rechtstreekse donaties worden verstrekt. De Europese Commissie die de financiële bijdrage van de EU aan het initiatief beheert, heeft in juli 2000 twee financieringsovereenkomsten ondertekend, waarin de EG-bijdrage aan het Trust Fund (de EU als geldschieter) en aan de Europese Investeringsbank (de EU als schuldeiser) wordt geregeld. Momenteel beloopt de totale bijdrage van de Europese Commissie aan het HIPC-initiatief meer dan 1,6 miljard euro.

Vooruitgang

Het HIPC-initiatief heeft al positieve gevolgen gehad voor de armste landen met een zware schuldenlast. Tot dusverre bereikten 28 landen het decision point en kwamen zij voor een tussentijdse schuldverlichting in aanmerking. 18 van deze landen hebben al het completion point bereikt. De meeste van deze landen zijn gelegen in Afrika bezuiden de Sahara.

Het HIPC-initiatief op zich is geen wondermiddel en het initiatief stuit nog steeds op kritiek uit academische kringen, NGO's en burgergroeperingen. HIPC-financiering, het gebruik van HIPC-middelen, de vraag of landen met een middeninkomensniveau en een hoog armoedepeil onder de bevolking in aanmerking komen, draaglijke schuldenlast, armoedebestrijding en de kwestie van de additionaliteit zijn de voornaamste vraagstukken waarover momenteel wordt gedebatteerd.

Laatste wijziging: 14.12.2005
Juridische mededeling | Over deze site | Zoeken | Contact | Naar boven