RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Πρωτοβουλία για τις υπερχρεωμένες φτωχές χώρες (ΥΧΦΧ)

Η πρωτοβουλία για τις Υπερχρεωμένες Φτωχές Χώρες (ΥXΦΧ) αποτελεί διεθνή μηχανισμό ελάφρυνσης του χρέους, με τον οποίο παρέχεται ειδική βοήθεια στις φτωχότερες χώρες του κόσμου. Η πρωτοβουλία δημιουργήθηκε στην διάσκεψη κορυφής της Ομάδας των 7 στη Λυών της Γαλλίας το 1996, μετά από πρόταση της Παγκόσμιας Τράπεζας (EN) (ES) (FR) και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) (EN) (ES) (FR). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της υποστηρίζουν πλήρως την πρωτοβουλία αυτή. Η πρωτοβουλία αναθεωρήθηκε και ενισχύθηκε το 1999, μετά από τη σύνοδο κορυφής της Ομάδας των 7 στην Κολωνία της Γερμανίας και μετονομάστηκε σε «ενισχυμένη πρωτοβουλία ΥΧΦΧ». Ενώ προβλεπόταν αρχικά για δύο χρόνια, έχει παραταθεί τέσσερις φορές (το 1998, το 2000, το 2002 και το 2004). Η τελευταία παράταση θα έχει επιπτώσεις στον αριθμό των επιλέξιμων χωρών, που μπορεί να φθάσει περίπου τις 50.

Στόχος
Ο κύριος στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ελάφρυνση της δανειακής επιβάρυνσης των φτωχών χωρών σε επίπεδο που θεωρείται ανεκτό. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα προόδου δεδομένου ότι θέτει την ελάφρυνση του χρέους στο πλαίσιο της μείωσης της φτώχειας, με στόχο να διασφαλιστεί ότι δεν παρεμποδίζεται η απαραίτητη αναδιάρθρωση και ανάπτυξη μιας χώρας εξαιτίας της εξυπηρέτησης δυσβάστακτων δανειακών υποχρεώσεων. Οι ΥXΦΧ υποχρεούνται επίσης να προτείνουν στρατηγικές για τη μείωση της φτώχειας οι οποίες θα προσδιορίζονται σαφώς. Η πρωτοβουλία καλύπτει πολλές πτυχές: ελάφρυνση/παραγραφή του χρέους και μεταρρύθμιση της διαρθρωτικής και κοινωνικής πολιτικής με ιδιαίτερο επίκεντρο τις υπηρεσίες βασικής περίθαλψης και εκπαίδευσης. Είναι η πρώτη φορά που συμμετέχουν όλες οι κατηγορίες πιστωτών: οι διμερείς, οι πολυμερείς και οι εμπορικοί πιστωτές.

Χρηματοδότηση της πρωτοβουλίας ΥXΦΧ
Το συνολικό κόστος της βοήθειας που παρασχέθηκε σε 28 χώρες που έφθασαν το «σημείο απόφασης» (βλέπε παρακάτω) και σε 13 χώρες που θα μπορούσαν να γίνουν δεκτές ως δικαιούχοι ελάφρυνσης του χρέους βάσει της ενισχυμένης πρωτοβουλίας για τις υπερχρεωμένες φτωχές χώρες, εκτιμάται σε 61 δισ. δολάρια περίπου, σε καθαρή παρούσα αξία το 2004. Η χρηματοδότησή της κατανέμεται σχεδόν εξίσου μεταξύ δύο κυρίων κατηγοριών πιστωτών:

  • Διμερείς και εμπορικοί πιστωτές
    Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται μεμονωμένες εθνικές κυβερνήσεις καθώς και ιδιωτικές επιχειρήσεις·
  • Πολυμερείς πιστωτές
    Πρόκειται για πολυμερείς τράπεζες, ή για περιφερειακά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης.

Η διαπραγμάτευση για την ελάφρυνση του χρέους που παρέχεται από τα πολυμερή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα γίνεται γενικά στο πλαίσιο του ταμείου υπέρ αναπτυσσομένων χωρών για τις υπερχρεωμένες φτωχές χώρες, το οποίο τελεί υπό τη διαχείριση της Παγκόσμιας Τράπεζας. Το εν λόγω ταμείο χρηματοδοτείται από τις συνεισφορές διαφόρων πολυμερών και διμερών φορέων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί σημαντικό χορηγό του ταμείου.

Επιλέξιμες χώρες
Η πρωτοβουλία αυτή έχει ως στόχο να βοηθήσει τις χώρες που δεν μπορούν να επιτύχουν βιώσιμο επίπεδο δανειακής επιβάρυνσης μόνο μέσω των παραδοσιακών μηχανισμών αναδιάρθρωσης και ελάφρυνσης του χρέους. Οι χώρες αυτές πρέπει να εφαρμόζουν προγράμματα προσαρμογής υποστηριζόμενα από την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ και να εφαρμόζουν μία στρατηγική για τη μείωση της φτώχειας ώστε να διασφαλίζεται ότι τα οφέλη που προκύπτουν από την ειδική βοήθεια που παρέχεται μέσω της πρωτοβουλίας ΥXΦΧ, θα χρησιμοποιούνται κατά τρόπο που θα ευνοεί την περαιτέρω ανάπτυξή τους. Κατωτέρω περιγράφονται επακριβώς οι όροι τους οποίους πρέπει να πληρούν οι χώρες αυτές για να είναι επιλέξιμες.

Τον Νοέμβριο του 2001, πάνω από 40 χώρες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ορισμένες χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ), χαρακτηρίσθηκαν ως υπερχρεωμένες φτωχές χώρες, αν και ακόμη δεν έχουν όλες χαρακτηρισθεί επιλέξιμες για βοήθεια στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας ΥXΦΧ, ή αυτό δεν θα γίνει αυτόματα.

Τα στάδια της πρωτοβουλίας ΥΧΦΧ
Η πρωτοβουλία ΥΧΦΧ περιλαμβάνει δύο κύρια στάδια. Σε ένα πρώτο στάδιο, οι χώρες οφείλουν να λάβουν ορισμένα μέτρα ώστε να θεωρηθούν ότι μπορεί να λάβουν ενδιάμεση ελάφρυνση του χρέους (σημείο απόφασης). Όταν αυτό γίνει δεκτό, δικαιούνται κάποιας προσωρινής ελάφρυνσης του χρέους και οφείλουν να εφαρμόζουν ορισμένα μέτρα και να πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις ώστε να επιλεγούν για την πλήρη βοήθεια (σημείο ολοκλήρωσης). Η διαδικασία αυτή είναι εξαιρετικά ελαστική δεδομένου ότι δεν επιβάλλεται ορισμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση των δύο αυτών σταδίων.

Πρώτο στάδιο: προς το σημείο απόφασης
Πριν αποκτήσουν το δικαίωμα στην παροχή βοήθειας που προτείνει η πρωτοβουλία ΥΧΦΧ, οι χώρες πρέπει να εξομαλύνουν τις σχέσεις τους με τους πολυμερείς φορείς και να συμφωνήσουν για την εξόφληση ενδεχόμενων καθυστερημένων οφειλών, ώστε στη συνέχεια να μπορέσουν να υιοθετήσουν προγράμματα προσαρμογής και μεταρρύθμισης που έχουν εγκριθεί από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, και πρέπει να αποδείξουν ικανοποιητικά αποτελέσματα της εφαρμογής τους. Επίσης, οφείλουν να υιοθετήσουν ένα έγγραφο στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας (ΕΣΜΦ). Κατά τη διάρκεια αυτής της πρώτης φάσης, οι αιτούσες χώρες εξακολουθούν να επωφελούνται από την «παραδοσιακή» ελάφρυνση του χρέους, που μεταφράζεται σε συμφωνίες με τους διμερείς πιστωτές στη Λέσχη των Παρισίων.

Κατόπιν τούτου, πραγματοποιείται ανάλυση του υπολοίπου χρέους προκειμένου να προσδιοριστεί η βιωσιμότητα του εξωτερικού χρέους μιας χώρας και να προσδιοριστεί το κατά πόσον αυτή είναι επιλέξιμη για βοήθεια βάσει της πρωτοβουλίας ΥΧΦΧ. Πρόκειται για το «σημείο απόφασης». Η απόφαση αυτή δεν λαμβάνεται σε συνάρτηση με την ονομαστική αξία του εξωτερικού χρέους της χώρας, αλλά με χρήση της 'καθαρής παρούσας αξίας' του χρέους (ΚΠΑ), που λαμβάνει υπόψη της άλλους σημαντικούς παράγοντες για τον καθορισμό της πραγματικής επιβάρυνσης. Το χρέος θεωρείται ως δυσβάστακτο όταν ο λόγος χρέους/εξαγωγών υπερβαίνει το 150%. Σε ειδικές περιπτώσεις πολύ ανοικτών οικονομιών, όπου η φορολογική επιβάρυνση του εξωτερικού χρέους δεν αντικατοπτρίζεται επαρκώς από εξωτερικούς και μόνον παράγοντες, η αναλογία αυτή μπορεί να καθοριστεί σε ποσοστό χαμηλότερο από 150%, εφόσον η χώρα πληροί ορισμένες προϋποθέσεις.

Κατά την περίοδο αυτή, οι διμερείς και εμπορικοί πιστωτές προβαίνουν εν γένει σε αναδιάταξη των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων, ώστε να επιτύχουν κατά 90% μείωση της ΚΠΑ του χρέους έναντι αυτών των πιστωτών. Η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ παρέχουν κάποια «ενδιάμεση ελάφρυνση» και άλλοι πολυμερείς δανειοδότες εξετάζουν παρόμοια ενέργεια.

Δεύτερο στάδιο: προς το σημείο ολοκλήρωσης
Όταν η χώρα καταστεί επιλέξιμη για στήριξη δυνάμει της πρωτοβουλίας, έχει το δικαίωμα επιπλέον ελάφρυνσης του χρέους, πέραν των προβλεπόμενων από τους παραδοσιακούς μηχανισμούς. Για να πετύχει η χώρα το «σημείο ολοκλήρωσης» και να επωφεληθεί της πλήρους βοήθειας, η εν λόγω χώρα πρέπει να αποδείξει εκ νέου ότι επέτυχε καλές επιδόσεις στο πλαίσιο των υποστηριζόμενων από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα προγραμμάτων προσαρμογής και μεταρρύθμισης καθώς και σε ό,τι αφορά την εκπλήρωση άλλων απαιτήσεων. Δεν επιβάλλεται καμία προθεσμία για την ολοκλήρωση του δευτέρου σταδίου, αν και μία χώρα για να έχει το δικαίωμα να λάβει πλήρη βοήθεια δυνάμει της πρωτοβουλίας, πρέπει να πληροί 3 κύριους όρους:

  • ικανοποιητική εκτέλεση των βασικών μεταρρυθμίσεων διαρθρωτικής πολιτικής που αποφασίζονται κατά το πρώτο στάδιο·
  • διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας·
  • υιοθέτηση και εφαρμογή της στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας τουλάχιστον για ένα έτος.

Όταν μία χώρα πληροί τα κριτήρια αυτά, επιτυγχάνει το «σημείο ολοκλήρωσης» και δύναται να λάβει την υπόλοιπη βοήθεια που της επιτρέπει να επιτύχει ένα βιώσιμο επίπεδο δανειακής επιβάρυνσης το οποίο συνεπάγεται τα εξής:

  • διμερείς και εμπορικοί πιστωτές: μείωση της καθαρής παρούσας αξίας του ύψους του χρέους κατ' αναλογία προς το συνολικό τους άνοιγμα προς τις ΥΧΦΧ. Πολλοί πιστωτές ανήγγειλαν ότι θα προβούν σε μείωση του χρέους μεγαλύτερη από αυτήν που προβλέπεται από την πρωτοβουλία ΥΧΦΧ. Η Λέσχη των Παρισίων, ομάδα πιστωτριών χωρών, ανέφερε ότι θα μπορούσε να περιορίσει το ύψος του επιλέξιμου δανείου μέχρι 90% σε τρέχουσα αξία·
  • πολυμερείς πιστωτές: (περαιτέρω) μείωση για την επίτευξη βιώσιμου επίπεδου δανειακής επιβάρυνσης.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν σημαντικό ρόλο στην πρωτοβουλία αυτή, δεδομένου ότι είναι σημαντικοί αναπτυξιακοί εταίροι στη διεθνή σκηνή. Στην ανακοίνωσή της προς το Συμβούλιο το 1999, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την προσέγγισή της σε ό,τι αφορά την πρωτοβουλία και δεσμεύτηκε για συνεισφορές υπέρ των χωρών ΑΚΕ, των χωρών της Λατινικής Αμερικής και μερικών χωρών της Ασίας. Το μεγαλύτερο μερίδιο της στήριξής της στην πρωτοβουλία για τις ΥΧΦΧ προορίζεται για τις χώρες ΑΚΕ. Η Ένωση διαδραματίζει διπλό ρόλο, συμμετέχοντας ως πιστωτής και ως χορηγός, παρέχοντας ελάφρυνση του χρέους καθώς και άμεσες συνεισφορές σε ορισμένες ΥΧΦΧ και στο Ταμείο αναπτυσσομένων χωρών για τις ΥΧΦΧ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία διαχειρίζεται τη χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ στην πρωτοβουλία, υπέγραψε τον Ιούλιο του 2000 δύο συμφωνίες χρηματοδότησης σχετικά με τη συνεισφορά της ΕΕ στο Ταμείο αναπτυσσομένων χωρών (η ΕΕ ως χορηγός) και στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (η ΕΕ ως πιστωτής). Επί του παρόντος, η συνολική συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην πρωτοβουλία ΥΧΦΧ υπερβαίνει το 1,6 δισ. ευρώ.

Πρόοδος
Η πρωτοβουλία ΥΧΦΧ είχε ήδη θετικές επιπτώσεις στις υπερχρεωμένες φτωχές χώρες. Μέχρι σήμερα, 28 χώρες επέτυχαν το σημείο απόφασης και είναι επιλέξιμες για ενδιάμεση ελάφρυνση του χρέους. Μεταξύ των 28 αυτών χωρών, 18 επέτυχαν το σημείο ολοκλήρωσης. Οι περισσότερες εξ αυτών ήταν αφρικανικές χώρες που βρίσκονται νοτίως της Σαχάρας.

Η πρωτοβουλία ΥΧΦΧ δεν αποτελεί από μόνη της πανάκεια και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο κριτικής σε ακαδημαϊκούς κύκλους, από ΜΚΟ και ομάδες της κοινωνίας των πολιτών. Μεταξύ των κυρίων ζητημάτων που αποτελούν σήμερα αντικείμενο συζήτησης περιλαμβάνεται η χρηματοδότηση των ΥΧΦΧ, η χρήση των πόρων, η επιλεξιμότητα των χωρών μέσου εισοδήματος με υψηλό ποσοστό φτωχού πληθυσμού, το βιώσιμο επίπεδο της δανειακής επιβάρυνσης, η μείωση της φτώχειας και το πρόβλημα της προσθετικότητας.

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 14.12.2005
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας