EUROPA

STRESZCZENIE

Ramy ogólne

Umowa z Kotonu określa ramy współpracy Unii Europejskiej (UE) na rzecz rozwoju gospodarczego, społecznego i kulturowego państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP).

Współpraca ta, skupiona na ograniczeniu, a ostatecznie wyeliminowaniu ubóstwa, musi także przyczynić się do pokoju i bezpieczeństwa, stabilności politycznej i demokratycznej państw AKP. W związku z tym partnerzy umowy działają wspólnie w celu stopniowego osiągnięcia milenijnych celów rozwoju (MCR).

Umowa z Kotonu opiera się na równości partnerów oraz na prawie własności do strategii rozwoju. Została podpisana 23 czerwca 2000 r. na okres 20 lat i może być zmieniana co pięć lat.

Wymiar polityczny

Umowa ma silny wymiar polityczny, którego przejawem są:

• regularny dialog polityczny mający na celu wzmocnienie współpracy i wsparcie skutecznego systemu układów wielostronnych,
• polityka budowania pokoju, zapobiegania i rozwiązywania konfliktów. W tej dziedzinie partnerstwo koncentruje się na inicjatywach regionalnych oraz na wzmocnieniu możliwości lokalnych, ale także na zaangażowaniu organizacji regionalnych, takich jak Unia Afrykańska,
• wspieranie praw człowieka, zasad demokratycznych opartych na państwie prawa, przejrzystego i odpowiedzialnego zarządzania sprawami publicznymi. W przypadku naruszenia tych elementów stworzono nową procedurę, kładąc akcent na odpowiedzialność danego państwa,
• identyfikacja zagadnień stanowiących przedmiot ogólnego zainteresowania, związanych z problemami ogólnymi (integracja regionalna) lub szczegółowymi (handel, wydatki wojskowe, narkotyki, przestępczość zorganizowana, praca dzieci, dyskryminacja),
• opracowanie strategii współpracy, w tym programu skuteczności pomocy, polityki sektorowej dotyczącej środowiska, zmian klimatu, równości płci oraz migracji,
• uwaga przywiązywana do kwestii bezpieczeństwa, szczególnie w zakresie walki z rozprzestrzenianiem broni masowego rażenia, Międzynarodowego Trybunału Karnego i współpracy międzynarodowej w dziedzinie walki z terroryzmem i nielegalnym handlem.

Dialog polityczny jest prowadzony w sposób elastyczny, w formalnych i nieformalnych ramach i na najbardziej odpowiednim poziomie terytorialnym. Mogą w nim uczestniczyć organizacje regionalne i parlamenty krajowe.

Wsparcie podejścia opartego na uczestnictwie

Umowa przewiduje ważną rolę dla uczestników o charakterze niepaństwowym, zarówno na etapie planowania, jak i wdrażania strategii i programów rozwoju. Należą do nich przede wszystkim władze lokalne, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego, które mają dostęp do specjalnego finansowania partnerstwa.

Strategie rozwoju i ograniczenie ubóstwa

Umowa oparta jest na zintegrowanym podejściu obejmującym działania na rzecz rozwoju gospodarczego, społecznego i ludzkiego oraz integracji regionalnej. Priorytetowe działania ustanawiane są dla każdego kraju, w poszanowaniu zasady zróżnicowania.

Rozwój gospodarczy skupiony jest na:

• polityce oraz reformach makroekonomicznych i strukturalnych,
• polityce sektorowej (szczególnie rozwoju sektora przemysłowego, rolnego, turystycznego, rybołówstwa i tradycyjnej wiedzy),
• inwestycjach i rozwoju sektora prywatnego; współpraca wspiera inwestycje sektora publicznego w infrastrukturę, sprzyjając rozwojowi sektora prywatnego, wzrostowi gospodarczemu i wyeliminowaniu ubóstwa.

Główne wymiary rozwoju społecznego i rozwoju jednostki dotyczą:

• społecznej polityki sektorowej w dziedzinie poprawy systemów edukacji, zdrowia i żywienia,
• kwestii związanych z młodzieżą, szczególnie uczestnictwa w życiu publicznym i wymian między krajami partnerskimi,
• zdrowia i dostępu do usług, walki z chorobami związanymi z ubóstwem oraz ochrony zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego,
• rozwoju kulturowego.

Integracja i współpraca regionalna mają na celu ułatwienie rozwoju wszystkich sektorów. Współpraca wspiera także projekty i inicjatywy współpracy międzyregionalnej oraz między krajami AKP, w tym dotyczące państw rozwijających się nienależących do AKP. Integracja i współpraca regionalna mają na celu szczególnie:

• przyspieszenie dywersyfikacji gospodarek państw AKP,
• wspieranie i rozwijanie handlu, także na rzecz krajów najmniej rozwiniętych spośród państw AKP,
• wdrażanie sektorowej polityki reform na poziomie regionalnym.

Ostatecznie strategie rozwoju regularnie uwzględniają trzy przekrojowe kwestie:

• równość płci,
• zrównoważone zarządzanie środowiskiem oraz zasobami naturalnymi,
• rozwój instytucjonalny i wzmocnienie możliwości.

Współpraca gospodarcza i handlowa

Umowa jest zgodna z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO), pozwala państwom AKP na pełne uczestnictwo w międzynarodowym handlu.

Przewiduje negocjację regionalnych umów o partnerstwie gospodarczym w celu liberalizacji wymiany handlowej.

Podkreśla także słabą sytuację państw AKP, wagę współpracy i wspierania handlu. W związku z tym współpraca handlowa nie jest ograniczona jedynie do praktyk handlowych, rozciąga się także na ochronę praw własności intelektualnej lub poszanowanie międzynarodowych norm pracy.

Państwa w najgorszej sytuacji

Najmniej rozwinięte państwa AKP, śródlądowe i wyspiarskie oraz kraje wychodzące z konfliktów traktowane są w sposób szczególny. Szczególną uwagę poświęca się ich niektórym problemom, szczególnie w zakresie bezpieczeństwa żywności, współpracy regionalnej, infrastruktury transportowej i komunikacji.

Wspólne instytucje

Rada Ministrów zbiera się raz na rok, składa się z członków Rady UE, Komisji i jednego członka rządu każdego państwa AKP. Przewodniczy jej kolejno jeden członek Rady UE i członek rządu państwa AKP.

Rada Ministrów prowadzi dialog polityczny i dba o prawidłową realizację umowy. Może podejmować decyzje wiążące strony, sporządzać uchwały, zalecenia i opinie. Może także przekazać uprawnienia Komitetowi Ambasadorów. Przedstawia wspólnemu zgromadzeniu roczne sprawozdanie dotyczące realizacji umowy.

Komitet Ambasadorów wspiera Radę Ministrów. Składa się ze stałego przedstawiciela każdego państwa członkowskiego UE, przedstawiciela Komisji i szefa placówki dyplomatycznej każdego państwa AKP w Unii Europejskiej. Urząd przewodniczącego Komitetu Ambasadorów jest sprawowany przemiennie przez przedstawiciela państwa członkowskiego UE i państwa AKP.

Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne jest organem konsultacyjnym złożonym w równej liczbie z członków Parlamentu Europejskiego i przedstawicieli państw AKP. Zgromadzenie może przyjmować uchwały i kierować zalecenia do Rady Ministrów. Zbiera się dwa razy w roku na sesji plenarnej, przemiennie w Unii Europejskiej i w państwie AKP.

Naruszenie głównych elementów umowy

Umowa przewiduje środki w przypadku nieprzestrzegania jej głównych elementów, czyli poszanowania praw człowieka, zasad demokratycznych i państwa prawa.

Umowa pozwala na wstępną procedurę konsultacyjną, jednak w przypadku braku zadowalającego rozwiązania, powzięte zostają środki dodatkowe, w tym zawieszenie umowy.

Kontekst

Umowa z Kotonu otwiera nową fazę współpracy między krajami AKP i UE. Dla niektórych krajów AKP współpraca rozpoczęła się wraz z podpisaniem Traktatu rzymskiego w 1957 r. Została rozwinięta wraz z dwoma konwencjami z Yaoundé oraz czterema konwencjami z Lomé.