RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος χώρας της ΕΕ

Η παρούσα οδηγία διασφαλίζει στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) το δικαίωμα επιστροφής στο έδαφός τους των εθνικών θησαυρών καλλιτεχνικής, ιστορικής ή αρχαιολογικής αξίας οι οποίοι έχουν αποσταλεί στο εξωτερικό ή εξαχθεί παράνομα, μετά την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.

ΠΡΑΞΗ

Οδηγία 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Μαρτίου 1993 σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους [Βλέπε πράξεις τροποποίησης].

ΣΥΝΟΨΗ

Η οδηγία αποσκοπεί στην επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που επέχουν θέση «εθνικών θησαυρών καλλιτεχνικής, ιστορικής ή αρχαιολογικής αξίας» σύμφωνα με τη νομοθεσία ή τις εθνικές διοικητικές διαδικασίες, εφόσον:

  • εμπίπτουν σε μια από τις κατηγορίες του παραρτήματος της οδηγίας·
  • αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα δημόσιων συλλογών εμφαινομένων στους καταλόγους των μουσείων, των αρχείων και των ταμείων συντήρησης των βιβλιοθηκών ή των καταλόγων εκκλησιαστικών ιδρυμάτων.

Για την εφαρμογή της οδηγίας, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) μπορούν να χαρακτηρίσουν ένα αγαθό ως εθνικό θησαυρό ακόμη και μετά την απομάκρυνσή του από το έδαφός τους. Μπορούν, επίσης, να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και σε πολιτιστικά αγαθά που δεν ανήκουν σε μια από τις κατηγορίες που αναφέρονται στο παράρτημα.

Επομένως, η οδηγία εφαρμόζεται στα αγαθά που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος χώρας της ΕΕ, δηλαδή κατά παράβαση της ισχύουσας στο εν λόγω κράτος μέλος νομοθεσίας ή κατά παράβαση των όρων υπό τους οποίους χορηγήθηκε προσωρινή άδεια. Για το λόγο αυτό, η επιστροφή του πολιτιστικού αγαθού επιβάλλεται είτε το εν λόγω αγαθό μεταφέρθηκε στο εσωτερικό της Ένωσης είτε εξήχθη πρώτα προς μια τρίτη χώρα και στη συνέχεια επανεισήχθη σε άλλο χώρα της ΕΕ.

Η παρούσα οδηγία ισχύει μόνο για τα πολιτιστικά αγαθά που απομακρύνθηκαν παράνομα από το έδαφος χώρας της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 1993 και εξής. Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ έχουν τη δυνατότητα να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας στα αγαθά που απομακρύνθηκαν από το έδαφός τους πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993.

Κάθε χώρα της ΕΕ ορίζει μία ή περισσότερες κεντρικές αρχές για την άσκηση των καθηκόντων που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία. Η Επιτροπή δημοσιεύει ενημερωμένους καταλόγους των εν λόγω αρχών στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ.

Διοικητική συνεργασία για την επιστροφή με φιλικό διακανονισμό

Οι κεντρικές αρχές των χωρών της ΕΕ συνεργάζονται και προωθούν τη συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές άλλων χωρών της ΕΕ για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών. Οι κεντρικές αρχές οφείλουν:

  • να αναζητούν ένα συγκεκριμένο πολιτιστικό αγαθό που έχει απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος χώρας της ΕΕ, καθώς επίσης την ταυτότητα του νομέα ή/και του κατόχου *·
  • να απευθύνουν κοινοποίηση στις ενδιαφερόμενες χώρες της ΕΕ, σε περίπτωση ανακάλυψης πολιτιστικού αγαθού στο έδαφός τους, και εάν μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι το εν λόγω αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφος άλλης χώρας της ΕΕ·
  • να διευκολύνουν τις αρμόδιες αρχές της χώρας της ΕΕ στην οποία απευθύνεται η κοινοποίηση να εξακριβώσουν εντός διμήνου από την κοινοποίηση εάν το εν λόγω αγαθό αποτελεί πολιτιστικό αγαθό που αφορά η οδηγία·
  • να λαμβάνουν, εάν χρειαστεί, τα αναγκαία μέτρα για την υλική συντήρηση του πολιτιστικού αγαθού·
  • να εμποδίζουν κάθε πράξη διαφυγής του πολιτιστικού αγαθού από τη διαδικασία επιστροφής·
  • να μεσολαβούν μεταξύ του νομέα ή/και του κατόχου και της αιτούσας χώρας της ΕΕ * όσον αφορά την επιστροφή.

Ασκηση αγωγής για την επιστροφή πολιτιστικού αγαθού

Τα δικαστήρια της χώρας της ΕΕ * στην οποία απευθύνεται η αίτηση είναι τα μόνα αρμόδια να διατάξουν την επιστροφή του πολιτιστικού αγαθού στην αιτούσα χώρα της ΕΕ, σε περίπτωση άρνησης του νομέα ή του κατόχου του να το επιστρέψει. Το βάρος της αποδείξεως διέπεται από το δίκαιο της χώρας της ΕΕ στην οποία απευθύνεται η αίτηση.

Η άσκηση αγωγής για την επιστροφή πολιτιστικού αγαθού αποτελεί αποκλειστικό δικαίωμα των χωρών της ΕΕ. Ο κύριος του πολιτιστικού αγαθού μπορεί να ασκήσει κατά του νομέα τα ένδικα μέσα που προβλέπονται στο κοινό δίκαιο.

Η αγωγή για επιστροφή παραγράφεται μετά την παρέλευση ενός έτους από την ημερομηνία κατά την οποία η αιτούσα χώρα της ΕΕ έλαβε γνώση του τόπου όπου βρισκόταν το πολιτιστικό αγαθό και της ταυτότητας του νομέα ή του κατόχου του. Για να γίνει δεκτή η αγωγή, το εισάγον δικόγραφο πρέπει να συνοδεύεται από:

  • έγγραφο όπου περιγράφεται το αγαθό που αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς και όπου βεβαιώνεται ότι αποτελεί πολιτιστικό αγαθό κατά την έννοια της οδηγίας·
  • δήλωση των αρμόδιων αρχών της αιτούσας χώρας της ΕΕ, με την οποία πιστοποιείται ότι το πολιτιστικό αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφός του.

Η εν λόγω αγωγή για επιστροφή παραγράφεται οπωσδήποτε μετά την παρέλευση τριάντα ετών από την ημερομηνία κατά την οποία το πολιτιστικό αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφος της αιτούσας χώρας της ΕΕ εκτός και εάν το αγαθό αποτελεί τμήμα δημόσιας συλλογής ή εκκλησιαστικών αγαθών για τα οποία η προθεσμία παραγραφής εξαρτάται από την εθνική νομοθεσία ή από διμερείς συμφωνίες μεταξύ χωρών της ΕΕ.

Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τη δυνατότητα άσκησης, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο των χωρών της ΕΕ, αγωγών και ποινικών διώξεων εκ μέρους της αιτούσας χώρας της ΕΕ ή του κυρίου του πολιτιστικού αγαθού.

Χρηματοοικονομικά θέματα

Σε περίπτωση εντολής επιστροφής ενός πολιτιστικού αγαθού, ο νομέας δικαιούται εύλογης αποζημίωσης εφόσον αποδείξει ότι κατέβαλε τη δέουσα επιμέλεια κατά την απόκτηση του αγαθού. Το αιτούν κράτος μέλος υποχρεούται να καταβάλει την εν λόγω αποζημίωση κατά την επιστροφή του αγαθού. Μετά την επιστροφή, η κυριότητα του αγαθού διέπεται από το δίκαιο της αιτούσας χώρας της ΕΕ.

Εφαρμογή

Η επιτροπή για την εξαγωγή και την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών (πρώην συμβουλευτική επιτροπή για τα πολιτιστικά αγαθά) επικουρεί την Επιτροπή στο πλαίσιο της εξέτασης θεμάτων που αφορούν την εφαρμογή του παραρτήματος της παρούσας οδηγίας.

Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να υποβάλλουν κάθε τριετία στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, βάσει της οποίας η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Λέξεις-κλειδιά της πράξης
  • Αιτούσα χώρα της ΕΕ: κράτος μέλος από το έδαφος του οποίου απομακρύνθηκε παράνομα ένα πολιτιστικό αγαθό.
  • Χώρα της ΕΕ προς την οποία απευθύνεται η αίτηση: χώρα της ΕΕ στο έδαφος της οποίας βρίσκεται ένα πολιτιστικό αγαθό που απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφος άλλης χώρας της ΕΕ.
  • Κάτοχος/νομέας: το πρόσωπο που έχει φυσική εξουσία επί του πολιτιστικού αγαθού για ίδιο λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτου.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

ΠράξηΈναρξη ισχύοςΠροθεσμία για μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελώνΕπίσημη Εφημερίδα
Οδηγία 93/7/ΕΟΚ

27.3.1993

15.12.1993 (15.3.1994 για το Βέλγιο, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες)

ΕΕ L 74 της 27.3.1993

Πράξη (εις) τροποποίησηςΈναρξη ισχύοςΠροθεσμία για μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελώνΕπίσημη Εφημερίδα
Οδηγία 96/100/ΕΚ

21.3.1997

1.9.1997

ΕΕ L 60 της 1.3.1997

Οδηγία 2001/38/ΕΚ

30.7.2001

31.12.2001

ΕΕ L 187 της 10.7.2001

Οι διαδοχικές τροποποιήσεις και διορθώσεις της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ έχουν ενσωματωθεί στο βασικό κείμενο. Η ενοποιημένη αυτή έκδοση έχει μόνον αξία τεκμηρίωσης.

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΩΝ

Κατηγορίες στις οποίες πρέπει να ανήκουν πολιτιστικά αγαθά που χαρακτηρίζονται ως εθνικοί θησαυροί προκειμένου να υπάρχει δυνατότητα επιστροφής τους:
Οδηγία 96/100/ΕΚ [Επίσημη Εφημερίδα L 60 της 1.3.1997]·
Οδηγία 2001/38/ΕΚ [Επίσημη Εφημερίδα L 187 της 10.7.2001].

ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Ψήφισμα του Συμβουλίου της 21ης Ιανουαρίου 2002 για την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3911/92 σχετικά με την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών και της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους [Επίσημη Εφημερίδα C 032 της 5.2.2002].
Το Συμβούλιο λαμβάνει γνώση των πρωτοβουλιών της Επιτροπής, καλεί τις χώρες της ΕΕ να συνεργαστούν στενότερα μεταξύ τους αλλά και με την Επιτροπή και καλεί την Επιτροπή να προωθήσει τις πρωτοβουλίες που έχει ήδη δρομολογήσει δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην πλήρη εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού και της εν λόγω οδηγίας κατά την προσχώρηση των υποψήφιων χωρών στην ΕΕ.

Εκθέσεις

Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή - Τρίτη έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους [COM(2009) 408 τελικό – Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].
Με την εν λόγω έκθεση αξιολογείται η εφαρμογή της οδηγίας από τις χώρες της ΕΕ κατά την περίοδο 2004-2007. Γενικά, η οδηγία θεωρείται ως χρήσιμο μέσο για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα και για την προάσπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι χώρες της ΕΕ αναγνωρίζουν ότι έχει αποτέλεσμα που αποθαρρύνει την παράνομη έξοδο των αγαθών, ωστόσο δεν αποτελεί μέσο καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
Κατά την περίοδο αναφοράς, η οδηγία δεν εφαρμόστηκε συχνά για ενέργειες διοικητικής συνεργασίας ή για την άσκηση της αγωγής επιστροφής. Αυτό οφείλεται κυρίως στη διοικητική περιπλοκότητα και το οικονομικό κόστος εφαρμογής της οδηγίας, το περιορισμένο πεδίο εφαρμογής της και τη μικρή προθεσμία για την άσκηση της αγωγής επιστροφής και την ερμηνεία των σχετικών εννοιών.
Οι χώρες της ΕΕ προέβησαν σε ενέργειες διοικητικής συνεργασίας για την αναζήτηση πολιτιστικών αγαθών και για την κοινοποιήση ανακάλυψης πολιτιστικών αγαθών στο έδαφος άλλης χώρας της ΕΕ. Αυτό είχε ως συνέπεια την επιστροφή με φιλικό διακανονισμό 148 πολιτιστικών αγαθών. Ασκήθηκαν οκτώ αγωγές για την επιστροφή αγαθών.
Παρά τη βελτίωση της διοικητικής συνεργασίας εντός και μεταξύ των χωρών της ΕΕ, υπάρχει η ανάγκη για αύξηση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των αρχών σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα επικαιροποιήσει τις υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές και θα δημοσιεύσει τους καταλόγους τους σχετικούς με τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Επιπλέον, οι χώρες τις ΕΕ προτείνουν τροποποιήσεις της οδηγίας προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητά της. Αυτές περιλαμβάνουν την αύξηση της προθεσμίας για την άσκηση της αγωγής επιστροφής από το ένα στα τρία έτη, την επανεξέταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, καθώς και την τροποποίηση του παραρτήματος για να προστεθούν νέες κατηγορίες αγαθών ή για να τροποποιηθούν τα κατώτατα οικονομικά όρια ή η περιοδικότητα των εκθέσεων.
H Επιτροπή θα προτείνει τη δημιουργία μιας ομάδας εργασίας ad hoc, υπό την αιγίδα της επιτροπής για την εξαγωγή και την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών, η οποία θα εντοπίσει τα προβλήματα που συνδέονται με την εφαρμογή της οδηγίας και να προτείνει αποδεκτές λύσεις για όλες τις χώρες της ΕΕ, ενόψει ενδεχόμενης αναθεώρησης της οδηγίας.

Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της 21ης Δεκεμβρίου 2005 – Δεύτερη έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους [COM(2005) 675 τελικό – Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].
Η εν λόγω έκθεση καλύπτει την εφαρμογή της οδηγίας κατά την περίοδο 1999-2003. Από την έκθεση προκύπτει η περιορισμένη εφαρμογή της οδηγίας. Οι χώρες της ΕΕ πραγματοποίησαν 5 επιστροφές με φιλικό διακανονισμό και άσκησαν 3 αγωγές για επιστροφή. Οι χαμηλοί αυτοί αριθμοί δείχνουν ότι υπάρχουν σημαντικά κενά όσον αφορά τη συνεργασία και την επικοινωνία μεταξύ των εθνικών κεντρικών αρχών. Η Επιτροπή για να καλύψει αυτές τις ελλείψεις σκοπεύει να ελέγξει την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών που εξέδωσε η συμβουλευτική επιτροπή για τη βελτίωση της διοικητικής συνεργασίας.
Οι χώρες της ΕΕ θεωρούν ανεπαρκή την προθεσμία ενός έτους για την άσκηση αγωγής για επιστροφή. Με την επιφύλαξη των διαβουλεύσεων στο πλαίσιο των συμβουλευτικών επιτροπών πολιτιστικών αγαθών, η Επιτροπή προτείνει την παράταση της προθεσμίας σε τρία έτη.
Από την έκθεση προκύπτει διάσταση απόψεων μεταξύ των χωρών της ΕΕ όσον αφορά την αύξηση ή τη μείωση των κατώτατων ορίων που ισχύουν για τα πολιτιστικά αγαθά σύμφωνα με την οδηγία 93/7/ΕΚ. Η Επιτροπή δεν προβλέπει επομένως καμία τροποποίηση των εν λόγω ορίων.
Δεδομένης της περιορισμένης εφαρμογής της οδηγίας 93/7/ΕΚ, η Επιτροπή προτείνει την άρση της υποχρέωσης εκπόνησης έκθεσης ανά τριετία. Η συμβουλευτική επιτροπή πολιτιστικών αγαθών πρέπει να αποφανθεί επί του θέματος.

Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της 25ης Μαΐου 2000 σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3911/92 του Συμβουλίου όσον αφορά την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών και της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους [COM (2000) 325 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].
Στην παρούσα έκθεση επισημαίνεται ότι τα σχετικά μέτρα ευαισθητοποίησαν τις χώρες της ΕΕ και τους φορείς του διεθνούς εμπορίου, ώστε να προστατεύουν καλύτερα τα πολιτιστικά αγαθά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αναγνωρίζεται όμως ότι τα αποτελέσματα των νομικών αυτών πράξεων όσον αφορά τη μείωση του παράνομου εμπορίου πολιτιστικών αγαθών υπήρξαν οριακά. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η κατάλληλη διάρθρωση της διοικητικής συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών θα μπορούσε να βελτιώσει τα αποτελέσματα της εφαρμογής της οδηγίας και του κανονισμού.
Η έκθεση περιλαμβάνει τον κατάλογο των τελωνείων που είναι αρμόδια για τη διεκπεραίωση των διατυπώσεων εξαγωγής πολιτιστικών αγαθών, τον κατάλογο των αρμόδιων αρχών για τη χορήγηση αδειών εξαγωγής πολιτιστικών αγαθών καθώς και τον κατάλογο των κεντρικών αρχών που είναι αρμόδιες για την άσκηση των καθηκόντων που προβλέπονται στην οδηγία 93/7/ΕΟΚ.

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 25.06.2010

βλέπε και

  • Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεις και Βιομηχανία δικτυακός τόπος για τα πολιτιστικά αγαθά (ΕΝ)
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας