RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 23 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  BG - CS - ET - GA - LV - LT - HU - MT - PL - RO - SK - SL

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Stosowanie art. 101 i 102 TFUE (poprzednio art. 81 i 82 Traktatu WE)

Celem nowych ustaleń dotyczących stosowania przepisów antytrustowych, które wprowadzone zostały rozporządzeniem Rady (WE) nr 1/2003, jest zapewnienie, w interesie konsumentów i przedsiębiorstw, skuteczniejszego egzekwowania unijnych reguł konkurencji przy jednoczesnym uproszczeniu formalności administracyjnych dla firm, które prowadzą działalność w Europie. Poprzez zdecentralizowane stosowanie reguł konkurencji i skuteczniejszą kontrolę a posteriori rozporządzenie to ograniczy obciążenia administracyjne Komisji, która będzie mogła skierować swoje zasoby na egzekwowanie najpoważniejszych naruszeń z zakresu ochrony konkurencji. Na mocy tego rozporządzenia rola krajowych organów ochrony konkurencji i krajowych sądów do spraw ochrony konkurencji we wdrażaniu prawa w tej dziedzinie będzie większa. Ponadto zagwarantuje ono skuteczne i jednakowe stosowanie tego prawa.

AKT

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu [Zob. akt(-y) zmieniający(-e)].

STRESZCZENIE

Niniejsze rozporządzenie, przyjęte przez Radę dnia 16 grudnia 2002 r. i wprowadzające w życie reguły konkurencji ustanowione w art. 101 i 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (poprzednio art. 81 i 82 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Traktat WE), zastąpiło od 1 maja 2004 r. rozporządzenie (EWG) nr 17/62 (DA) (DE) (EL) (EN) (ES) (FR) (IT) (NL) (PT) (FI) (SV).

Rozporządzeniem (WE) nr 17/62 ustanowiono scentralizowany system monitorowania, w ramach którego porozumienia mogące ograniczyć lub wpływać na handel między krajami UE musiały, aby je wyłączyć spod przepisów tego rozporządzenia, być zgłaszane Komisji. Wyłączność Komisji do wydawania zezwoleń na porozumienia, które ograniczają konkurencję, ale spełniają warunki art. 81 ust. 3 Traktatu WE, doprowadziła do ogromnych ilości napływających zgłoszeń. To natomiast podważyło wysiłki promujące ścisłe i zdecentralizowane stosowanie reguł konkurencji UE.

Aby uprościć formalności administracyjne firmom i umożliwić Komisji podjęcie skuteczniejszych działań przeciw poważnym naruszeniom reguł konkurencji, Komisja, wraz z opublikowaniem Białej księgi 1999 (DE) (EN) (ES) (FR), rozpoczęła długi proces reform, który zakończył się publikacją tego rozporządzenia.

Reforma przewiduje przejście z systemu scentralizowanej procedury wydawania zezwoleń przez Komisję, opartego na uprzednim zgłoszeniu porozumienia, na system ustanowionych w prawie wyłączeń. Ten ostatni, oparty na zdecentralizowanym stosowaniu reguł konkurencji UE i skuteczniejszej kontroli a posteriori, ogranicza obciążenia Komisji i zwiększa rolę krajowych organów ochrony konkurencji i sądów do spraw ochrony konkurencji we wprowadzaniu unijnego prawa w tej dziedzinie, gwarantując jednocześnie jego skuteczne i jednakowe stosowanie.

Zakres

Rozporządzenie to ustanawia przepisy wdrażające postanowienia TFUE w zakresie porozumień, decyzji związków przedsiębiorstw lub praktyk uzgodnionych, które mogą ograniczać konkurencję (art. 101 TFUE) i prowadzić do nadużyć pozycji dominującej (art. 102 TFUE).

Współpraca między Komisją a organami ochrony konkurencji i sądami do spraw ochrony konkurencji krajów UE

Bezpośrednim skutkiem utworzonego na mocy tego rozporządzenia systemu ustanowionych w prawie wyłączeń jest zwiększenie odpowiedzialności przedsiębiorstw, które, nie podlegając obowiązkowi uprzedniego zgłoszenia, będą musiały zapewniać w dobrej wierze, że porozumienie nie wpływa na wolną konkurencję i nie narusza przepisów UE w tej dziedzinie. Aby jednak unikać wszelkich nadużyć, organy ochrony konkurencji w Europie — w tym Komisja — i krajowe sądy do spraw ochrony konkurencji wezmą na siebie większą odpowiedzialność za zapewnienie stosowania reguł konkurencji UE, koordynując jednocześnie prowadzone przez siebie działania. W tym celu wysiłki w zachęcaniu do wymiany informacji między instytucjami należy zdwoić.

Aby ułatwić wymianę informacji między organami ochrony konkurencji w Europie, przewidziano w tym rozporządzeniu ustanowienie europejskiej sieci konkurencji, w skład której wchodzą krajowe organy ochrony konkurencji i Komisja. W ramach sieci możliwa jest wymiana informacji, w tym informacji poufnych, co może być pomocne w egzekwowaniu naruszeń reguł konkurencji. Obowiązkiem Komisji jest przekazanie organowi ochrony konkurencji kopii najistotniejszych dokumentów i na wniosek takiego organu dostarczenie każdego innego dokumentu koniecznego do dokonania oceny sprawy, którą ten się zajmuje. Do obowiązków organów ochrony konkurencji natomiast należy informowanie Komisji o każdym zakazie albo decyzji w sprawie zobowiązań dotyczących stosowania art. 101 i 102 TFUE i każdej decyzji wycofującej stosowanie rozporządzenia o wyłączeniu grupowym, nie później niż trzydzieści dni przed jej przyjęciem.

Aby uniknąć nakładania się przepisów i zapewnić jednolite i spójne stosowanie unijnego prawa konkurencji, zachowano w ramach rozporządzenia zasadę, że krajowe organy ochrony konkurencji są automatycznie pozbawione swych kompetencji, jeżeli Komisja rozpocznie właśnie postępowanie w danej sprawie. Komisja przed wszczęciem takiego postępowania zasięga jednak opinii zainteresowanego organu krajowego. Jeżeli ponadto do organu ochrony konkurencji kraju UE lub Komisji wpłynie wniosek dotyczący porozumienia, decyzji związków przedsiębiorstw lub praktyk uzgodnionych, którym zajmuje się inny organ lub też inny organ sprawę właśnie zakończył, organ, do którego taki wniosek wpłynął, może zawiesić swoje postępowanie lub odmówić jego wszczęcia.

Komisja natomiast, przed wydaniem decyzji o zaprzestaniu naruszenia, uczynieniu zobowiązań zaproponowanych przez przedsiębiorstwa wiążącymi, stwierdzeniu, że art. 101 ust. 1 TFUE nie ma do porozumienia zastosowania lub nałożeniu grzywny bądź okresowej kary pieniężnej, przeprowadzi konsultacje z Komitetem Doradczym ds. Praktyk Ograniczających Konkurencję i Pozycji Dominujących. Takie konsultacje mogą odbyć się podczas posiedzeń Komitetu lub w trybie procedury pisemnej. Komitet, tworzony przez przedstawicieli krajowych organów ochrony konkurencji, działa jako forum dyskusyjne w odniesieniu do spraw prowadzonych przez różne organy ochrony konkurencji w Europie.

W zakresie współpracy między Komisją i krajowymi sądami do spraw ochrony konkurencji ustanowiono w rozporządzeniu możliwość zwracania się przez sądy krajowe do Komisji o przekazanie informacji pozostających w jej posiadaniu lub opinii odnośnie do kwestii dotyczących stosowania prawa konkurencji UE. Państwa członkowskie podejmują się z kolei przekazania Komisji kopii wszelkich wyroków na piśmie, wydanych przez krajowe sądy do spraw ochrony konkurencji, które dotyczą stosowania art. 101 albo 102 TFUE. W rozporządzeniu przewidziano również możliwość, w ramach której Komisja może przedstawiać sądom krajowym i krajowym organom ochrony konkurencji pisemne albo ustne uwagi w sprawach dotyczących stosowania art. 101 albo 102 TFUE.

Uprawnienia Komisji

Aby zapewnić stosowanie reguł konkurencji w zakresie porozumień, decyzji związków przedsiębiorstw i praktyk ograniczających konkurencję (art. 101) i nadużycia pozycji dominującej (art. 102), które mogą być sprzeczne z prawem konkurencji, Komisji przydzielono uprawnienia decyzyjne, dochodzeniowe i w zakresie nakładania kar. Swoje uprawnienia Komisja wykonuje jeżeli, na wniosek lub działając z urzędu, uzna, że w danej sprawie doszło do naruszenia art. 101 albo 102 TFUE.

Na mocy tego rozporządzenia Komisja może wydawać następujące decyzje:

  • decyzję stwierdzającą naruszenie i zaprzestającą naruszenia: jeżeli Komisja stwierdzi naruszenie art. 101 albo 102 TFUE, może w drodze decyzji nakazać przedsiębiorstwom lub związkom przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, zaprzestania takiego naruszenia lub stwierdzić zaprzestanie naruszenia,
  • decyzję nakładającą środki tymczasowe: Komisja, w uzasadnionych przypadkach naglących, działając z urzędu, może na podstawie wykrycia naruszenia prima facie zarządzić w drodze decyzji zastosowanie środków tymczasowych,
  • decyzję czyniącą zobowiązania wiążącymi: jeżeli Komisja zamierza przyjąć decyzję nakazującą zaprzestania naruszenia i zainteresowane przedsiębiorstwa zaproponują zobowiązania uwzględniające zastrzeżenia wyrażone przez Komisję, może ona uczynić takie zobowiązania wiążącymi dla przedsiębiorstw. Komisja postępowanie może wznowić, jeżeli nastąpiła zmiana odnośnie faktów danej sprawy, przedsiębiorstwo działa wbrew swoim zobowiązaniom lub decyzja podjęta została na podstawie niekompletnych, nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji,
  • decyzję stwierdzającą, że art. 101 i 102 TFUE nie mają zastosowania: Komisja, mając na uwadze interes publiczny UE, może, na podstawie faktów, które są jej znane, stwierdzić, że art. 101 nie ma zastosowania do porozumienia, decyzji związku przedsiębiorstw lub praktyki uzgodnionej, ze względu na fakt że warunki art. 101 ust. 1 nie zostały spełnione lub warunki przyznania odstępstwa na mocy art. 101 ust. 3 są spełnione. Komisja może też dokonać takiego stwierdzenia w odniesieniu do spraw nadużyć pozycji dominującej, o czym jest mowa w art. 102.

Aby zapewnić należyte prawo do obrony, Komisja może przed podjęciem decyzji wysłuchać przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, w zakresie objętym przedstawionymi zarzutami. Strony w sprawie mają prawo wglądu do akt Komisji, pod warunkiem że nie wiąże się to z ujawnieniem tajemnicy handlowej. W celu zabezpieczenia tajemnicy służbowej wszelkie zebrane informacje mogą być użyte jedynie do celów, dla których zostały uzyskane. Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji mają ponadto obowiązek nieujawniania informacji, które uzyskały lub wymieniły.

W ramach swoich uprawnień dochodzeniowych Komisja może:

  • przeprowadzać badania sektorowe: jeżeli tendencje w handlu między krajami UE, sztywność cen lub inne okoliczności wskazują, że konkurencja może być ograniczana lub zakłócana na obszarze wspólnego rynku, Komisja może przeprowadzić dochodzenie w odniesieniu do określonego sektora gospodarki lub w odniesieniu do szczególnego typu porozumień w różnych sektorach gospodarki,
  • zwracać się o dostarczenie informacji: w celu wypełniania obowiązków wyznaczonych niniejszym rozporządzeniem Komisja może zwrócić się do przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw o dostarczenie wszelkich koniecznych informacji, występując ze zwykłym żądaniem informacji lub w drodze decyzji; wymaga się, aby każda osoba fizyczna lub prawna, która może posiadać użyteczne informacje, dostarczyła każdą, w sprawie której do niej się zwrócono; Komisja może ponadto zwrócić się do rządów i krajowych organów ochrony konkurencji o dostarczenie wszelkich informacji koniecznych do wykonania swoich obowiązków,
  • przyjmować oświadczenia: Komisja może przesłuchiwać wszelkie osoby fizyczne i prawne, które wyrażą zgodę na przesłuchanie,
  • przeprowadzać kontrole: Komisja może prowadzić wszelkie konieczne kontrole przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw, które zobowiązane są do podporządkowania się takiej kontroli; w tym celu urzędnicy Komisji mają prawo do:
    1. wchodzenia do wszelkich pomieszczeń, na teren i do środków transportu przedsiębiorstwa i związków przedsiębiorstw,
    2. wchodzenia do wszelkich innych pomieszczeń, na teren i do środków transportu przedsiębiorstwa i związków przedsiębiorstw, w tym do miejsc zamieszkania dyrektorów lub innych pracowników, jeżeli zaistnieje uzasadnione podejrzenie, że księgi lub inne rejestry dotyczące spraw przedsiębiorstwa, będące przedmiotem kontroli, tam są przechowywane,
    3. sprawdzania ksiąg i innych rejestrów dotyczących spraw prowadzonych przez przedsiębiorstwo,
    4. pobrania kopii lub wyciągów z tych ksiąg lub rejestrów,
    5. pieczętowania wszelkich pomieszczeń przedsiębiorstwa i ksiąg lub rejestrów na czas kontroli,
    6. zadawania pytań przedstawicielom pracowników lub pracownikom przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstwa w celu uzyskania informacji oraz rejestrowania ich odpowiedzi.

Urzędnicy upoważnieni przez Komisję do prowadzenia kontroli wykonują swoje uprawnienia za okazaniem pisemnego upoważnienia zawierającego przedmiot i cel kontroli oraz informacje o możliwych karach. Z odpowiednim wyprzedzeniem Komisja musi powiadomić o kontroli organ ochrony konkurencji kraju UE, na którego terytorium przeprowadza kontrolę. Organ ochrony konkurencji danego kraju UE może, na terytorium objętym jego jurysdykcją, przeprowadzać wszelkie kontrole lub inne środki przewidziane w prawie krajowym, w imieniu i na potrzeby organu ochrony konkurencji innego kraju UE, lub przeprowadzać na wniosek Komisji kontrolę w celu ustalenia ewentualnego zaistnienia naruszenia art. 101 lub 102 TFUE.

Komisja może nałożyć na przedsiębiorstwo i związki przedsiębiorstw następujące kary:

  • grzywny: Komisja może nałożyć na przedsiębiorstwo i związki przedsiębiorstw grzywny nieprzekraczające 1 % całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania:
    1. w odpowiedzi na żądanie dostarczają nieprawdziwe, niepełne lub wprowadzające w błąd informacje lub nie dostarczają informacji w wyznaczonym terminie,
    2. przedstawiają podczas kontroli wymagane księgi lub inne rejestry związane z działalnością gospodarczą w niekompletnej formie lub odmawiają poddania się nakazanej kontroli,
    3. odmawiają udzielenia odpowiedzi na pytanie podczas kontroli lub udzielają odpowiedzi w sposób niedokładny, niepełny lub wprowadzający w błąd,
    4. pieczęcie nałożone przez urzędników upoważnionych przez Komisję zostały złamane.

    Komisja może również nałożyć grzywny na przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw, które działają wbrew decyzji nakładającej środki tymczasowe lub nie stosują się do wydanej przez Komisję decyzji uznającej zobowiązania za wiążące. Takie grzywny nie mogą przekraczać 10 % całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym przez każde przedsiębiorstwo, które wzięło udział w naruszeniu art. 101 albo 102 TFUE.

    Przy ustalaniu wysokości grzywny Komisja musi uwzględnić ciężar i czas trwania naruszenia. Jeżeli grzywna nałożona jest na związek przedsiębiorstw, a związek jest niewypłacalny, Komisja może zażądać zapłaty grzywny od każdego przedsiębiorstwa, które w czasie popełnienia naruszenia było członkiem związku. Odpowiedzialność finansowa każdego przedsiębiorstwa nie może przekraczać 10 % jego rocznego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym. Decyzje nakładające grzywny nie wchodzą w zakres prawa karnego,

  • okresowe kary pieniężne: Komisja może nałożyć na przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw okresowe kary pieniężne, które nie przekraczają 5 % średniego dziennego obrotu w poprzedzającym roku obrotowym za każdy dzień i które naliczone są od daty ustalonej w decyzji. Okresowe kary pieniężna nakładane są, aby nakłonić przedsiębiorstwa do:
    1. zaprzestania naruszenia,
    2. zastosowania się do decyzji nakazującej środki tymczasowe,
    3. zastosowania się do decyzji uznającej zobowiązania za wiążące,
    4. dostarczenia kompletnych i prawdziwych informacji, których żądała Komisja,
    5. poddania się kontroli nakazanej przez Komisję.

    Jeżeli przedsiębiorstwo dopełniło obowiązku, którego wykonanie miało być zapewnione nałożeniem okresowej kary pieniężnej, Komisja może zadecydować o zmniejszeniu ostatecznej kwoty takiej kary.

Uprawnienia Komisji do nakładania grzywien lub okresowych kar pieniężnych są ograniczone do trzech lub pięciu lat, w zależności od popełnionego naruszenia. Wszelkie działania w celu przeprowadzenia postępowania w odniesieniu do naruszeń, podjęte przez Komisję lub krajowy organ ochrony konkurencji, przerywają bieg przedawnienia rozpoczynający się od dnia, w którym naruszenie popełniono. Bieg przedawnienia będzie zawieszony do czasu wydania przez Trybunał Sprawiedliwości rozstrzygnięcia w sprawie, która dotyczy decyzji Komisji. Decyzje dotyczące egzekwowania kar ulegają przedawnieniu w terminie pięciu lat.

Trybunał Sprawiedliwości kontroluje decyzje Komisji i może decyzję Komisji o nałożenia grzywny lub okresowej kary pieniężnej zmienić.

Rozporządzenia o wyłączeniu grupowym

Komisja, na podstawie różnych rozporządzeń i w dziedzinach przez nich określonych, upoważniona jest do przyjmowania rozporządzeń, na których mocy art. 101 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do pewnych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych (rozporządzenie o wyłączeniach grupowych). Do rozporządzeń tych zaliczają się:

  • rozporządzenie (EWG) nr 19/65 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do pewnych kategorii porozumień i praktyk uzgodnionych,
  • rozporządzenie (EWG) nr 2821/71 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych,
  • rozporządzenie (WE) nr 487/2009 z dnia 25 maja 2009 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do pewnych kategorii porozumień i uzgodnionych praktyk w sektorze transportu lotniczego,
  • rozporządzenie (EWG) nr 1534/91 z dnia 31 maja 1991 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym,
  • rozporządzenie (WE) nr 246/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do pewnych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych pomiędzy kompaniami żeglugi liniowej (konsorcja).

Jeżeli porozumienia, decyzje i praktyki uzgodnione, objęte rozporządzeniami o wyłączeniu grupowym, mają negatywne skutki, które niezgodne są z art. 101 ust. 3 TFUE, Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji mogą, działając z urzędu lub na wniosek, odmówić w określonych przypadkach prawa do korzystania z przepisów rozporządzenia o wyłączeniu grupowym.

Przepisy zmieniające

Rozporządzeniem tym zmienione zostają następujące rozporządzenia:

  • Rozporządzenie (EWG) nr 1017/68 z dnia 19 lipca 1968 r. w sprawie stosowania zasad konkurencji do transportu kolejowego, drogowego i żeglugi śródlądowej,
  • Rozporządzenie (EWG) nr 2988/74 z dnia 26 listopada 1974 r. dotyczące okresów przedawnień w postępowaniach i wykonywaniu sankcji zgodnie z regułami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej dotyczącymi transportu i konkurencji,
  • Rozporządzenie (EWG) nr 4056/86 z dnia 22 grudnia 1986 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 85 i 86 Traktatu do transportu morskiego,
  • Rozporządzenie (EWG) nr 3975/87 z dnia 14 grudnia 1987 r. ustanawiające procedurę stosowania reguł konkurencji do przedsiębiorstw w sektorze transportu lotniczego,
  • Rozporządzenia (EWG) nr 19/65, 2821/71 i 1534/91 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych,
  • Rozporządzenie (EWG) nr 17/62 (DA) (DE) (EL) (EN) (ES) (FR) (IT) (NL) (PT) (FI) (SV) pierwsze rozporządzenie wprowadzające w życie art. 85 i 86 Traktatu.

Rozporządzeniem tym uchylone zostają następujące rozporządzenia:

  • Regulation (EEC) No 141/62 exempting transport from the application of Council Regulation No 17 (rozporządzenie (EWG) nr 141/62 wyłączające transport spod stosowania rozporządzenia Rady nr 17).

ODNIESIENIA

AktWejście w życieTermin transpozycji przez państwa członkowskieDziennik Urzędowy
Rozporządzenie (WE) nr 1/2003

24.1.2003

Dz.U. L 1 z 4.1.2003

Akt(-y) zmieniający(-e)Wejście w życieTermin transpozycji przez państwa członkowskieDziennik Urzędowy
Rozporządzenie (WE) nr 411/2004

9.3.2004

Dz.U. L 68 z 6.3.2004

Rozporządzenie (WE) nr 1419/2006

18.10.2006

Dz.U. L 269 z 28.9.2006

Kolejne zmiany i poprawki do rozporządzenia (WE) nr 1/2003 zostały włączone do tekstu podstawowego. Niniejszy tekst skonsolidowany ma jedynie wartość dokumentalną.

AKTY POWIĄZANE

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 773/2004 z dnia 7 kwietnia 2004 r. odnoszące się do prowadzenia przez Komisję postępowań zgodnie z art. 81 i art. 82 Traktatu WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) [Dz.U. L 123 z 27.4.2004].
W rozporządzeniu ustanowione zostały szczegółowe zasady dotyczące pewnych aspektów postępowań wszczętych przez Komisję, takich jak przesłuchania, zażalenia i dostęp do akt. Zastępuje ono rozporządzenie Komisji (WE) nr 2842/98 z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. 85 i art. 86 Traktatu WE (obecnie art. 101 i 102 TFUE).
Zob. tekst skonsolidowany .

Ostatnia aktualizacja: 14.03.2011
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony