EUROPA

STRESZCZENIE

Niniejsze rozporządzenie ma wzmocnić spójność gospodarczą i społeczną, aby wspierać harmonijny, zrównoważony i długotrwały rozwój regionów Unii Europejskiej (UE) w latach 2007–2013. Polityka spójności europejskiej ma w założeniach stanowić odpowiedź na wyzwanie związane ze zróżnicowaniem gospodarczym, społecznym i terytorialnym oraz przyspieszeniem zmian gospodarczych i starzeniem się społeczeństwa.

Niniejsze rozporządzenie:

• definiuje ramy, w które wpisuje się polityka spójności (w tym wspólnotowe wytyczne strategiczne na rzecz spójności, wzrostu i zatrudnienia),
• określa cele, do których realizacji mają przyczynić się fundusze strukturalne i Fundusz Spójności (zwane dalej „funduszami”),
• określa kryteria przydzielania funduszy państwom członkowskim i regionom,
• określa dostępne zasoby finansowe oraz kryteria ich przydzielania,
• ustanawia zasady partnerstwa, programowania, oceny, zarządzania, monitorowania i kontroli, oparte na podziale obowiązków między państwa członkowskie a Komisję.

TRZY NOWE CELE

W latach 2007–2013 całkowita kwota 347 mld EUR zostanie przeznaczona na finansowanie polityki spójności w ramach trzech nowych celów: konwergencja, konkurencyjność regionalna i zatrudnienie oraz europejska współpraca terytorialna. Cele te zastąpią dawne cele 1, 2 i 3 okresu programowania 2000–2006.

Konwergencja

Cel „Konwergencja", zbliżony do dawnego celu 1, jest ukierunkowany na przyspieszenie rozwoju i wyrównywanie szans w najbiedniejszych państwach członkowskich i regionach poprzez poprawę warunków wzrostu i zatrudnienia. Dotyczy najsłabiej rozwiniętych państw członkowskich i regionów. Obszary działań obejmują kapitał ludzki i materialny, innowacyjność, społeczeństwo oparte na wiedzy, zdolności adaptacyjne do zmian, ochronę środowiska i zwiększanie wydajności administracyjnej. Cel

„Konwergencja" będzie finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i Funduszu Spójności.

Całkowite zasoby przeznaczone na realizację tego celu wynoszą 81,54% całości. Kryteria kwalifikowalności:

• do funduszy strukturalnych (EFRR i EFS):
  1. regiony, których PKB na mieszkańca wynosi mniej niż 75% średniej w UE. Muszą odpowiadać poziomowi NUTS 2. Przyznano im 70,51% całkowitych środków funduszy przeznaczonych na ten cel,
  2. regiony, które przekroczą 75 % PKB na mieszkańca ze względów statystycznych (wynikających z rozszerzenia UE o regiony znajdujące się w bardziej niekorzystnej sytuacji), skorzystają z finansowania zmniejszającego się, przejściowego i szczególnego. Regiony te otrzymają 4,99% kwoty całkowitej,
• do Funduszu Spójności: Państwa, których dochód narodowy brutto (DNB) na mieszkańca wynosi mniej niż 90% średniego DNB UE i które mają programy zmierzające do spełnienia warunków konwergencji gospodarczej. Otrzymają one 23,22% środków przyznanych na ten cel. Regiony, które przekroczą 90% DNB na mieszkańca ze względów statystycznych (wynikających z rozszerzenia UE o regiony znajdujące się w bardziej niekorzystnej sytuacji), skorzystają z finansowania zmniejszającego się, przejściowego i szczególnego,
• do finansowania szczególnego w ramach EFRR: regiony najbardziej oddalone. Celem jest ułatwienie im integracji na rynku wewnętrznym i uwzględnienie ich szczególnych ograniczeń (wyrównanie kosztów dodatkowych, wynikających przede wszystkim z ich oddalenia geograficznego).

W tym celu pułapy mające zastosowanie do poziomu współfinansowania kształtują się następująco:

• 75% wydatków publicznych współfinansowanych z EFRR lub EFS. Pułap ten może wynieść 80%, gdy regiony spełniające kryteria kwalifikacyjne położone są w państwie członkowskim objętym Funduszem Spójności. Może sięgnąć nawet 85%, gdy chodzi o regiony najbardziej oddalone,
• 85% wydatków publicznych współfinansowanych z Funduszu Spójności,
• 50% wydatków publicznych współfinansowanych w regionach najbardziej oddalonych (nowe dodatkowe przydzielenie środków z EFRR, mające na celu wyrównanie kosztów dodatkowych).

Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie

Cel konkurencyjność regionalna i zatrudnienie jest ukierunkowany na zwiększanie konkurencyjności, zatrudnienia i atrakcyjności regionów z wyjątkiem regionów najsłabiej rozwiniętych. Ma umożliwić wyprzedzanie zmian gospodarczych i społecznych, promowanie innowacyjności, przedsiębiorczości, ochrony środowiska, dostępności, zdolności adaptacyjnych, jak również rozwój rynków pracy sprzyjających integracji społecznej. Będzie finansowany ze środków EFRR i EFS.

Następujące regiony spełniają kryteria kwalifikowalności:

• regiony objęte celem 1 w okresie 2000–2006, które nie spełniają już kryteriów kwalifikowalności regionalnej celu „Konwergencja" i w rezultacie korzystają ze wsparcia przejściowego. Do Komisji należy sporządzenie listy tych regionów, która po przyjęciu będzie obowiązywać w latach 2007–2013,
• pozostałe regiony UE nieobjęte celem „Konwergencja”.

Jeżeli chodzi o programy finansowane przez EFS, Komisja proponuje cztery priorytety zgodne z europejską strategią zatrudnienia (ESZ): poprawa zdolności adaptacyjnych pracowników i podmiotów gospodarczych, poprawa dostępu do pracy, wzmocnienie integracji społecznej i rozpoczęcie reform w dziedzinie zatrudnienia i integracji społecznej.

Środki przeznaczone na realizację tego celu wynoszą 15,95% kwoty całkowitej i są równo rozdzielone pomiędzy EFRR i EFS. W ramach tej kwoty:

• 78,86% środków zostanie przeznaczonych na regiony nieobjęte celem „Konwergencja”,
• 21,14% środków zostanie przeznaczonych na zmniejszające się wsparcie przejściowe.

Działania realizowane w ramach tego celu mogą być współfinansowane do 50% wydatków publicznych. Górna granica wynosi 85% w przypadku regionów najbardziej oddalonych.

Europejska współpraca terytorialna

Europejska współpraca terytorialna jest ukierunkowany na umacnianie współpracy na szczeblu transgranicznym, transnarodowym i międzyregionalnym w oparciu o dawną inicjatywę europejską INTERREG. Realizacja tego celu będzie finansowana ze środków EFRR. Ma na celu promowanie wspólnych rozwiązań dla sąsiadujących władz w dziedzinach rozwoju obszarów miejskich, wiejskich i nadbrzeżnych, rozwoju stosunków gospodarczych i tworzenia sieci małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Współpraca będzie skupiona wokół badań, rozwoju, społeczeństwa informacyjnego, ochrony środowiska, zapobiegania ryzyku i zintegrowanej gospodarki wodnej.

Do finansowania w ramach tego celu kwalifikują się regiony poziomu NUTS 3 położone wzdłuż wewnętrznych i niektórych zewnętrznych granic lądowych Wspólnoty oraz niektóre regiony położone wzdłuż granic morskich oddzielonych odległością do 150 km. Do Komisji należy zatwierdzenie listy regionów spełniających kryteria kwalifikacyjne.
Do celów sieci współpracy i wymiany doświadczeń kwalifikuje się całe terytorium UE. Próg współfinansowania wynosi 75% wydatków publicznych.

Środki przeznaczone na realizację tego celu wynoszą 2,52% kwoty całkowitej i są w całości finansowane przez EFRR. Kwota ta jest rozdzielona między różne elementy w następujący sposób:

• 73,86% na finansowanie współpracy transgranicznej,
• 20,95% na finansowanie współpracy transnarodowej,
• 5,19% na finansowanie współpracy międzyregionalnej.

PRZEPISY WŁAŚCIWE DLA TRZECH CELÓW

Zasady pomocy

Fundusze zapewniają pomoc, która uzupełnia działania krajowe, w tym działania na poziomie regionalnym i lokalnym. Komisja i państwa członkowskie zapewniają zachowanie spójności pomocy funduszy z działaniami, politykami i priorytetami UE oraz jej wzajemnego uzupełniania się z innymi europejskimi instrumentami finansowymi.

Cele funduszy realizowane są w ramach systemu wieloletniego programowania oraz ścisłej współpracy pomiędzy Komisją i każdym państwem członkowskim.

Podejście strategiczne

Rada ustanowiła przed 1 stycznia 2007 r. „strategiczne wytyczne Wspólnoty dla spójności”. Wytyczne te określają priorytety i cele polityki spójności na lata 2007–2013. W ten sposób przyczyniają się do spójnego i skutecznego wdrażania funduszy strukturalnych.

Na podstawie tych wytycznych państwa członkowskie przyjmują następnie narodowe strategiczne ramy odniesienia. Ramy te stanowią podstawę dla programowania działań finansowanych ze środków funduszy. Wraz z wytycznymi strategicznymi zapewniają spójność pomocy udzielanej ze środków funduszy.

Programy operacyjne

Programy operacyjne państw członkowskich obejmują okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. Jeden program operacyjny dotyczy tylko jednego z trzech celów i korzysta z finansowania wyłącznie jednego funduszu. Komisja ocenia każdy zaproponowany program w celu określenia, czy przyczynia się on do realizacji celów i priorytetów:

• narodowych strategicznych ram odniesienia,
• strategicznych wytycznych Wspólnoty na rzecz spójności.

Programy operacyjne dla celów konwergencja oraz konkurencyjność regionalna i zatrudnienie zawierają między innymi:

• uzasadnienie priorytetów, mając na uwadze wytyczne strategiczne dla spójności oraz narodowe strategiczne ramy odniesienia,
• informacje o osiach priorytetowych i ich konkretnych celach,
• plan finansowy,
• przepisy dotyczące wykonywania programu operacyjnego,
• wykaz dużych projektów. Chodzi o projekty związane z operacją składającą się z szeregu prac, działań lub usług, której całkowity koszt przekracza kwotę 25 mln EUR w przypadku środowiska naturalnego i 50 mln EUR w przypadku innych dziedzin.

Zarządzanie, monitorowanie i kontrola

Państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zarządzanie programami operacyjnymi i ich kontrolę. Przede wszystkim zapewniają, że systemy zarządzania i kontroli programów operacyjnych są ustanowione zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. Oprócz tego wykrywają i korygują nieprawidłowości, zapobiegają im i odzyskują kwoty nienależnie wypłacone.

Ustanowione przez państwa członkowskie systemy zarządzania programami operacyjnymi i ich kontroli zapewniają:

• określenie funkcji podmiotów związanych z zarządzaniem i kontrolą,
• zgodność z zasadą rozdzielania funkcji pomiędzy tymi podmiotami,
• procedury dla zapewnienia zasadności i prawidłowości wydatków zadeklarowanych w ramach programu operacyjnego,
• systemy rachunkowości, monitorowania i sprawozdawczości finansowej,
• system sprawozdawczości i nadzoru w przypadku, gdy podmiot odpowiedzialny powierza wykonanie zadań innemu podmiotowi,
• ustalenia dotyczące audytu funkcjonowania systemów,
• systemy i procedury w celu zapewnienia stosowania właściwej ścieżki audytu,
• procedury sprawozdawczości i monitorowania nieprawidłowości oraz odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych.

Dla każdego programu operacyjnego państwo członkowskie wyznacza:

• instytucję zarządzającą (krajowy, regionalny lub lokalny organ władzy publicznej albo podmiot publiczny lub prywatny, zarządzający programem operacyjnym),
• instytucję certyfikującą (krajowy, regionalny lub lokalny organ władzy publicznej albo podmiot publiczny, poświadczający deklaracje wydatków i wniosków o płatność przed ich przesłaniem Komisji),
• instytucję audytową (krajowy, regionalny lub lokalny organ władzy publicznej albo podmiot publiczny, wyznaczony dla każdego programu operacyjnego i odpowiedzialny za weryfikację skutecznego działania systemu zarządzania i kontroli).

Informacja i promocja

Państwa członkowskie i instytucja zarządzająca programem operacyjnym dostarczają informacji na temat operacji i współfinansowanych programów oraz zapewniają ich promocję. Informacje takie są skierowane do obywateli UE i beneficjentów w celu podkreślenia roli Wspólnoty i zapewnienia przejrzystości pomocy funduszy.

KONTEKST

Inne przepisy dotyczące polityki spójności na okres 2007–2013 można znaleźć w czterech rozporządzeniach szczegółowych dotyczących:

• Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR),
• Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS),
• Funduszu Spójności,
• europejskiego ugrupowania współpracy transgranicznej (EUWT).

Na płaszczyźnie politycznej podstawę finansową polityki spójności na okres 2007–2013 zapewnia porozumienie międzyinstytucjonalne i ramy finansowe na lata 2007–2013.

TABELA ZBIORCZA

Cele	Instrumenty finansowe
Konwergencja	EFRR
	EFS
	Fundusz Spójności
Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie	EFRR
	EFS
Europejska współpraca terytorialna	EFRR