De Europese Commissie

De Commissie is onafhankelijk van de nationale regeringen. Het is haar taak de belangen van de EU als geheel te vertegenwoordigen en te behartigen. Zij doet voorstellen voor nieuwe Europese wetgeving en dient deze in bij het Europees Parlement en de Raad.

Zij is daarnaast ook het uitvoerende orgaan van de EU en dus verantwoordelijk voor de uitvoering van de beslissingen van het Parlement en de Raad. Dit betekent dat de Commissie zich met het dagelijks beheer van de Europese Unie bezighoudt: de tenuitvoerlegging van het EU-beleid en de besteding van EU-middelen.

Net zoals het Parlement en de Raad werd de Europese Commissie in de jaren vijftig opgericht in het kader van de oprichtingsverdragen.

Wat is de Commissie?

De Commissie bestaat uit 27 vrouwen en mannen — één uit elk EU-land.

Het woord “Commissie” wordt in twee betekenissen gebruikt. Enerzijds verwijst het naar het college van mannen en vrouwen – een uit elk EU-land - die zijn aangesteld om de instelling te leiden en om beslissingen te nemen. Anderzijds verwijst het woord "Commissie" naar de instelling zelf en het personeel ervan.

Informeel staan de leden van de Commissie bekend als "commissarissen". Zij hebben allen eerder politieke functies bekleed in hun land van herkomst en velen onder hen zijn minister geweest, maar als Commissielid moeten zij handelen in het belang van de Unie als geheel en mogen zij geen instructies van de nationale regeringen aanvaarden.

Om de vijf jaar wordt een nieuwe Commissie benoemd binnen de zes maanden die op de verkiezing van het Europees Parlement volgen. De procedure is als volgt:

José Manuel Barroso staat als voorzitter van de Europese Commissie aan het hoofd van het uitvoerende orgaan van de EU.

• De regeringen van de lidstaten komen overeen wie ze als de nieuwe Commissievoorzitter zullen aanstellen.
• Het Parlement keurt de keuze van de regeringen goed.
• De aanstaande Commissievoorzitter kiest in overleg met de regeringen van de lidstaten de andere Commissieleden.
• De Raad neemt de kandidatenlijst met gekwalificeerde meerderheid aan en legt deze voor goedkeuring voor aan het Europees Parlement.
• Het Parlement hoort vervolgens ieder voorgedragen lid en spreekt zich uit over het college als geheel.
• Na de goedkeuring door het Parlement wordt de nieuwe Commissie door de Raad bij gekwalificeerde meerderheid formeel benoemd.

Het mandaat van de huidige Commissie loopt tot 31 oktober 2009. Haar voorzitter is José Manuel Barroso, uit Portugal.

De Commissie is politieke verantwoording verschuldigd aan het Europees Parlement, dat de hele Commissie van haar functies kan ontheffen via een motie van wantrouwen. Individuele leden van de Commissie moeten ontslag nemen als de voorzitter hen dat vraagt, mits de andere leden van de Commissie daarmee instemmen.

De Commissie is aanwezig op alle vergaderingen van het Parlement en wordt daar verzocht haar beleid toe te lichten en te rechtvaardigen. Verder moet zij regelmatig antwoord geven op mondelinge en schriftelijke vragen die door de leden van het Parlement zijn gesteld. 

Het dagelijkse werk van de Commissie wordt uitgevoerd door beleidsambtenaren, deskundigen, vertalers, tolken en administratief personeel. Er zijn ongeveer 23 000 Europese ambtenaren. Dit kan veel lijken, maar eigenlijk zijn het er minder dan het aantal dat door de meeste Europese stadsbesturen van gemiddelde grootte wordt tewerkgesteld.

Waar is de zetel van de Commissie?

De "zetel" van de Commissie is in Brussel (België), maar zij heeft ook kantoren in Luxemburg, bureaus in alle EU-landen en delegaties (en) in vele hoofdsteden over de hele wereld.

Wat doet de Commissie?

De Europese Commissie vervult vier hoofdtaken:

1. zij dient wetsvoorstellen in bij het Parlement en bij de Raad;
2. zij zorgt voor de uitvoering van het Europees beleid en van de EU-begroting;
3. zij draagt zorg voor de handhaving van het Europees recht (tezamen met het Hof van Justitie);
4. zij vertegenwoordigt de Europese Unie op internationaal vlak, bijvoorbeeld bij onderhandelingen over overeenkomsten tussen de EU en derde landen.

1.  Nieuwe wetgeving voorstellen

De Commissie heeft het “recht van initiatief”. Dit betekent dat alleen de Commissie verantwoordelijk is voor het opstellen van nieuwe wetsvoorstellen, die zij indient bij het Parlement en aan de Raad. Deze wetsvoorstellen moeten de belangen van de Unie en haar burgers dienen en niet die van bepaalde landen of industrieën.

Alvorens voorstellen te doen moet de Commissie zich op de hoogte stellen van nieuwe situaties en problemen die zich voordoen binnen Europa en moet zij nagaan of EU-wetgeving de beste manier is om deze aan te pakken. Daarom staat de Commissie voortdurend in contact staat met een groot aantal belangengroepen en met twee adviesorganen, namelijk het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Zij wint ook het advies in van de nationale parlementen en regeringen.

De Commissie zal slechts maatregelen op Europees niveau voorstellen als zij van oordeel is dat een probleem zo doeltreffender kan worden opgelost dan op nationaal, regionaal of lokaal niveau. Dit principe waarbij zaken op het laagst mogelijke bestuursniveau worden aangepakt heet het "subsidiariteitsbeginsel".

Als de Commissie dan toch besluit dat EU-wetgeving nodig is, dan doet zij een voorstel waarvan zij denkt dat daarmee het probleem op een doeltreffende manier wordt aangepakt en zoveel mogelijk tegemoet wordt gekomen aan allerlei belangen. Voor de meer technische aspecten raadpleegt de Commissie deskundigen die deel uitmaken van de verschillende comités of werkgroepen die door haar zijn opgericht.

2.  Het EU-beleid en de EU-begroting uitvoeren

Als uitvoerend orgaan van de Europese Unie is de Commissie verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van de EU-begroting. In de praktijk wordt het grootste deel van de uitgaven gedaan door de nationale en lokale overheden, maar de Commissie is verantwoordelijk voor het toezicht hierop – onder het waakzame oog van de Rekenkamer. De twee instellingen streven naar een goed financieel beheer. Het Europees Parlement verleent alleen dan kwijting aan de Commissie voor de uitvoering van de begroting, indien het tevreden is met het jaarverslag van de Rekenkamer.

Tevens voert de Commissie het door het Parlement en de Raad vastgestelde beleid uit, bijvoorbeeld het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Een ander voorbeeld is het mededingingsbeleid, waarbij de Commissie de bevoegdheid heeft om fusies van ondernemingen toe te staan of te verbieden. De Commissie moet er zich ook van vergewissen dat EU-landen hun industriëen niet zodanig subsidiëren dat de mededinging wordt verstoord.

Voorbeelden van EU-programma's die door de Commissie worden beheerd gaan van het “Interreg”- en “Urban”-programma (het ontwikkelen van grensoverschrijdende partnerschappen tussen regio's en het bevorderen van de wederopleving van stedelijke gebieden die in verval zijn) tot het “Erasmus”-programma voor de uitwisseling van studenten in heel Europa.

3.  Het Europees recht handhaven

De Commissie is de "hoedster van de Verdragen". Dit betekent dat de Commissie, samen met het Hof van Justitie, verantwoordelijk is voor de juiste toepassing van de EU-wetgeving in alle lidstaten.

Als een EU-land bepaalde EU-wetgeving niet naleeft en aldus zijn wettelijke verplichtingen niet nakomt, dan onderneemt de Commissie hiertegen stappen.

Om te beginnen leidt de Commissie een procedure in die "inbreukprocedure" wordt genoemd. Dit houdt in dat aan de regering een officiële brief wordt gestuurd, waarin staat waarom de Commissie vindt dat dit land de EU-wetgeving schendt en waarin een termijn wordt gesteld waarbinnen de Commissie een gedetailleerd antwoord moet ontvangen.

Als de situatie met deze procedure niet wordt verholpen, dient de Commissie de zaak naar het Hof van Justitie te verwijzen, dat straffen kan opleggen. Het arrest van het Hof is bindend voor zowel de lidstaten als de Europese instellingen.

4.  De EU op internationaal vlak vertegenwoordigen

De Europese Commissie is een belangrijke woordvoerster van de Europese Unie op het internationale toneel. Zij geeft de lidstaten de mogelijkheid om met één stem te spreken op internationale fora zoals de Wereldhandelsorganisatie. 

De Commissie heeft ook tot taak namens de EU te onderhandelen over internationale overeenkomsten. Een voorbeeld daarvan is de Overeenkomst van Cotonou waarbij de voorwaarden zijn vastgesteld voor een belangrijke partnerschapsovereenkomst op het gebied van steun en handel tussen de EU en de ontwikkelingslanden in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan.

Hoe worden de werkzaamheden van de Commissie georganiseerd?

De voorzitter van de Commissie bepaalt de bevoegdheden van de Commissieleden en kan deze bevoegdheden (indien nodig) herschikken tijdens het mandaat van de Commissie.

Het college van commissarissen komt eenmaal per week bijeen, gewoonlijk op woensdag te Brussel. Elk agendapunt wordt toegelicht door het bevoegde lid van de Commissie en het college neemt een collectief besluit hieromtrent.

Het personeel van de Commissie is verdeeld in afdelingen die bekend staan als “directoraten-generaal” (DG's) en “diensten” (zoals de Juridische dienst). Elk DG is verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein en staat onder leiding van een directeur-generaal die verantwoording verschuldigd is aan een van de leden van de Commissie. De algemene coördinatie wordt verzorgd door het secretariaat-generaal, dat ook de wekelijkse vergaderingen van de Commissie organiseert. Het staat onder leiding van de secretaris-generaal, die rechtstreeks verantwoording verschuldigd is aan de voorzitter.

Het zijn eigenlijk de DG's die de wetgevingsvoorstellen uitwerken en opstellen, maar deze voorstellen zijn pas officieel wanneer ze door de Commissie op haar wekelijkse vergadering worden goedgekeurd. De procedure is in grote lijnen als volgt:

Veronderstel bijvoorbeeld dat de Commissie EU-wetgeving nodig acht om de vervuiling van de Europese rivieren tegen te gaan. Het directoraat-generaal Milieu zal dan een voorstel uitwerken na uitvoerig overleg met de Europese industrie en boeren, met de ministers van Milieu in de lidstaten en met de milieuorganisaties. Het voorstel zal ook met andere diensten van de Commissie worden besproken en worden nagekeken door de Juridische dienst en door het secretariaat-generaal.

Zodra het voorstel volledig klaar is, wordt het op de agenda van de volgende vergadering van de Commissie geplaatst. Als ten minste 14 van de 27 leden van de Commissie het voorstel goedkeuren, zal de Commissie het aannemen en zal het de onvoorwaardelijke steun van het hele College hebben. Het document wordt vervolgens bij de Raad en het Europees Parlement ingediend.

Beperking van de omvang van de Commissie

Een Commissie met een te groot aantal leden functioneert niet goed. Er is tegenwoordig één commissaris uit elk EU-land. Sinds Roemenië en Bulgarije lid zijn geworden van de EU, zijn er 27 commissarissen. Dit aantal is met algemene stemmen door de Raad vastgesteld. Vanaf de volgende Commissie (in principe vanaf november 2009) zou het aantal commissarissen echter worden verminderd. Over het definitieve aantal moet de Raad nog een besluit nemen. De commissarissen zullen daarna beurtelings worden benoemd, waarbij ervoor wordt gezorgd dat alle landen eerlijk vertegenwoordigd worden. Het doel is in ieder geval een evenwichtige afspiegeling van de demografische en geografische verhoudingen tussen de lidstaten.