Navigation path

Cearta Saoránachta AE

Ní coincheap follamh í saoránacht an AE ach stádas nithiúil a mbaineann roinnt ceart leis.

Cearta Saoránachta AE

Ba mhaith leis an AE tú a chur ar an eolas faoi na cearta sin atá agat mar Shaoránach AE agus go mbainfeá lántairbhe astu i do shaol laethúil. Is cuidiú é an Tuarascáil ar Shaoránacht an méid sin a bhaint amach.  Tá cur síos déanta ar chearta shaoránaigh an AE i gCuid a Dó den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. Tá siad cumhdaithe freisin i gCaibidil V de Chairt um Chearta Bunúsacha an AE.

An ceart gluaiseacht agus cónaí gan bhac laistigh den AE agus gan bheith faoi idirdhealú ar fhorais náisiúntachta

Tá an ceart ag gach saoránach AE gluaiseacht agus cónaí gan bhac laistigh den AE. Tá roinnt coinníollacha a bhaineann leis sin áfach. Mar shampla, má théann tú go tír eile san AE b’fhéidir go mbeadh ort cárta aitheantais a thaispeáint, agus má theastaíonn uait cónaí i dtír eile san AE thar thréimhse trí mhí, beidh ort coinníollacha áirithe a chomhlíonadh ag brath ar an bhfuil tú ag obair, i mbun staidéir, srl.

An ceart chun vótáil agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin

Má tá cónaí ort i dtír eile san AE, tá sé de cheart agat, mar shaoránach AE, vótáil agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus Eorpacha a eagraítear sa tír sin, faoi na coinníollacha céanna agus atá ag náisiúnaigh na tíre.

An ceart chun achainí a dhéanamh

Tugann an ceart chun achainí a dhéanamh deis duit aon ábhar imní nó gearán atá agat a chur chuig Parlaimint na hEorpa. Tig leat a iarraidh ar an bParlaimint déileáil le riachtanas pearsanta, cúis ghearáin nó aon ní ar díol spéise poiblí é. Ní mór don ábhar bheith faoi chuimsiú réimse gníomhaíochta an AE, agus go mbeadh baint dhíreach aige leatsa.

An ceart gearán a dhéanamh leis an Ombudsman

I gcás cúiseanna gearáin a bhaineann le ‘drochriarachán’ in institiúid nó i gcomhlacht de chuid an AE, is féidir gearán a chur chuig an Ombudsman.

Tig leat teagmháil dhíreach a dhéanamh freisin le hinstitiúidí agus le comhlachtaí comhairleacha an AE, agus beidh tú i dteideal freagra a fháil i gceann de 23 teanga oifigiúil an AE.

3An ceart chun cosanta consalaí do shaoránaigh AE atá gan ionadaíocht

Má tá tú i dtír nach bhfuil san AE agus má theastaíonn cabhair uait, tá an ceart agat, mar shaoránach AE, cosaint chonsalach a fháil ó ambasáid nó ó chonsalacht tíre ar bith eile san AE faoi na coinníollacha céanna agus atá ag náisiúnaigh na tíre sin. Is féidir leo cabhair a thabhairt in éigeandálaí áirithe, mar shampla bás, timpiste nó tinneas, gabháil nó coinneáil, coir fhoréigneach agus aisdúichiú.

An ceart a iarraidh ar an gCoimisiún reachtaíocht nua a thabhairt chun cinn

Tugann an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh an ceart duit a iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach togra a ullmhú le haghaidh gníomh dlí. Ní mór go gcuirfeadh milliún saoránach ar a laghad as aon cheathrú de thíortha an AE ar a laghad a síniú leis an achainí.

Cearta bunúsacha

Tá an AE fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, na saoirse, an daonlathais, an chomhionannais, an smachta reachta, an mheasa ar chearta an duine, lena n-áirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad.

Cearta eile trasteorann

Rochtain ar shándáil shóisialta

Agus tú ag bogadh laistigh den AE, ní íocfaidh tú ranníocaíochtaí slándála sóisialta ach i dtír amháin, fiú má tá tú ag obair i dtíortha eile freisin. Is gnách gur ón tír sin amháin a bhfaighidh tú sochair leasa shóisialaigh.

Cúram sláinte a fháil thar lear

Faoi dhlí an AE, tig leat cóir leighis a lorg i dtír eile san AE agus b’fhéidir go mbeadh tú i dteideal aisíoc na gcostas sin a éileamh ó d’árachóir sláinte náisiúnta.

I mbun staidéir thar lear

Tá an ceart ag gach saoránach AE staidéar a dhéanamh in aon tír san AE faoi na coinníollacha céanna agus atá ag náisiúnaigh na tíre sin.

Siopadóireacht ar líne

Tá cosaint agat faoi dhlí an AE agus tú ag siopadóireacht ar líne san Eoraip.

Cearta paisinéirí

Má tá fadhbanna agat a bhaineann le taisteal idirnáisiúnta ar iarnród nó ar eitilt a fhágann an AE nó a thagann isteach san AE ar iompróir de chuid an AE ó thír nach bhfuil san AE, b’fhéidir go mbeadh tú i dteideal aisíocaíochta nó cúitimh.

Glaonna níos saoire ó fhóin phóca

Má tá d’fhón póca in úsáid agat i dtír eile san AE, tá teorainn ar an táille is féidir leis an oibreoir a ghearradh ort.

Fuinneamh sábháilte, slán agus inacmhainne

Mar thomhaltóir, is fearr an chosaint atá agat anois agus tá sé de cheart agat an pacáiste gáis agus leictreachais is fearr duitse a roghnú, a bhuí leis an Aontas Eorpach.

Additional tools

  • Decrease text
  • Increase text
  • Choose high-contrast version
  • Choose standard color version

Teagmháil

For questions related to the Year, contact

The team of the Year 2014

Chun fiosrúcháin ghinearálta

Europe Direct : Call 00 800 6 7 8 9 10 11E-mail us your questions

Toghcháin Eorpacha