Is í an Chomhairle Eorpach a leagann amach treoirlínte ginearálta polaitiúla agus tosaíochtaí ginearálta an Aontais Eorpaigh. Rinneadh institiúid oifigiúil di nuair a tháinig Conradh Liospóin i bhfeidhm an 1 Nollaig 2009. Is é Herman Van Rompuy atá mar Uachtarán uirthi.
Tá trí phríomhinstitiúid bainteach le próiseas cinnteoireachta an AE go ginearálta agus leis an nós imeachta comhchinnteoireachta ach go háirithe
- Ionadaíonn Parlaimint na hEorpa saoránaigh an AE agus tá sí tofa acu;
- is é cúram Comhairle an Aontais Eorpaigh, a ionadaíonn do na ballstáit aonair;
- is é cúram Coimisiún Eorpach, a fhéachann le leasanna an Aontais ina iomláine a chosaint.
Soláthraíonn an ‘triantán institiúideach’ sin na beartais agus na dlíthe atá i bhfeidhm ar fud an AE. I bprionsabal, is é an Coimisiún a mholann dlíthe nua, ach is í an Pharlaimint agus an Chomhairle a ghlacann leo. Ansin cuireann an Coimisiún agus na ballstáit iad chun feidhme, agus áirithíonn an Coimisiún go bhfuil siad á gcur chun feidhme go cuí.
Tá ról riachtanach ag dhá institiúid eile: is é cúram Chúirt Bhreithiúnais le riail an dlí Eorpaigh, agus seiceálann an Chúirt Iniúchóirí maoiniú ghníomhaíochtaí an Aontais.
Tá cumhachtaí agus freagrachtaí na n-institiúidí sin leagtha síos sna Conarthaí, atá mar bhonn le gach rud a dhéanann an AE. Leagann siad síos chomh maith na rialacha agus na nósanna imeachta atá le leanúint ag institiúidí an AE. Is iad uachtaráin agus/nó príomhairí thíortha uile an AE a aontaíonn na Conarthaí, agus is iad a bparlaimintí féin a dhaingníonn iad.
Tá roinnt institiúidí agus comhlachtaí eile ag an AE a bhfuil sainchúraimí orthu:
- is é cúram Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa don tsochaí shibhialta, d’fhostóirí agus d’fhostaithe;
- is é cúram Coiste na Réigiún d'údaráis réigiúnacha agus áitiúla;
- is é cúram an Banc Eorpach Infheistíochta tionscadail infheistíochta an AE, agus cabhraíonn sé le gnóthais bheaga tríd an gCiste Eorpach Infheistíochta;
- is é cúram neamhspleách atá freagrach as beartas airgeadaíochta na hEorpa
- is é cúram an tOmbudsman Eorpach gearáin mar gheall ar dhrochriarachán a dhéanann institiúidí agus comhlachtaí an AE;
- is é cúram Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí príobháideacht shonraí pearsanta na ndaoine;
- is é cúram Oifig um Fhoilseacháin Oifigiúla na gComhphobal Eorpacha eolas mar gheall ar an AE;
- is é cúram Oifig Eorpach um Roghnú Foirne foireann d’institiúidí agus do chomhlachtaí eile an AE;
- is é cúram Scoil Riaracháin na hEorpa oiliúint a sholáthar i réimsí ar leith do chomhaltaí fhoireann an AE.
Lena chois sin, bunaíodh sainghníomhaireachtaí chun cúraimí teicniúla, eolaíocha nó bainistíochta ar leith a láimhseáil.
Tar éis do Chonradh Liospóin teacht i bhfeidhm, cheap an Chomhairle Eorpach Catherine Ashton mar Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála. Téann sí i gceannas ar an gComhairle Gnóthaí Eachtracha agus seolann sí an Comhbheartas Eachtrach agus Slándála.
Agus leas á bhaint as an ról a bhí aici mar Leas-Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, áirithíonn an tArdionadaí comhchuibheas agus comhordú ghníomhaíocht sheachtrach an Aontais Eorpaigh.
Bíonn an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS) de chúnamh ag an Ardionadaí.
