Καθορισμός της ατζέντας
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθορίζει τις γενικές πολιτικές κατευθύνσεις της ΕΕ – δεν έχει όμως νομοθετική εξουσία. Με επικεφαλής τον πρόεδρό του – επί του παρόντος τον Χέρμαν βαν Ρομπέι – και αποτελούμενο από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών και τον πρόεδρο της Επιτροπής, συνεδριάζει τουλάχιστον κάθε 6 μήνες.
Θέσπιση της νομοθεσίας
Τρία κύρια όργανα συμμετέχουν στη θέσπιση της νομοθεσίας της ΕΕ:
- το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο αντιπροσωπεύει τους πολίτες της ΕΕ και εκλέγεται άμεσα από αυτούς
- το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αντιπροσωπεύει τις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Την προεδρία του Συμβουλίου ασκούν εκ περιτροπής τα κράτη μέλη.
- η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία προασπίζει τα συμφέροντα της Ένωσης συνολικά.
Τα τρία αυτά θεσμικά όργανα παράγουν μαζί μέσω της λεγόμενης "Συνήθους Νομοθετικής Διαδικασίας" (πρώην "συναπόφαση") τις πολιτικές και τους νόμους που τίθενται σε εφαρμογή σε όλη την ΕΕ. Κατά κανόνα, η Επιτροπή προτείνει νέους νόμους και το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τους εγκρίνουν. Στη συνέχεια, οι νομοθετικές αυτές πράξεις τίθενται σε εφαρμογή από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή η οποία μεριμνά και για την ορθή εφαρμογή των νόμων.
Λήψη αποφάσεων στην ΕΕ – περισσότερα σχετικά με τις νομοθετικές διαδικασίες της ΕΕ
Κατάλογος με τις προεδρίες του Συμβουλίου της ΕΕ – 2011-2020 
Άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ
Σημαντικό ρόλο έχουν και δύο άλλα θεσμικά όργανα:
- το Δικαστήριο που εξασφαλίζει την τήρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας
- το Ελεγκτικό Συνέδριο που ελέγχει τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της Ένωσης.
Οι εξουσίες και τα καθήκοντα όλων αυτών των θεσμικών οργάνων καθορίζονται στις Συνθήκες οι οποίες αποτελούν τη νομική βάση για όλες τις ενέργειες της ΕΕ. Οι Συνθήκες θεσπίζουν επίσης τους κανόνες και τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθούν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης. Οι Συνθήκες εγκρίνονται από τους προέδρους και τους πρωθυπουργούς όλων των κρατών μελών της ΕΕ και στη συνέχεια κυρώνονται από τα κοινοβούλιά τους.
Η ΕΕ έχει επίσης ορισμένα άλλα θεσμικά όργανα και διοργανικούς φορείς με ειδικό ρόλο:
- την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή που αντιπροσωπεύει την κοινωνία των πολιτών, τους εργοδότες και τους εργαζομένους,
- την Επιτροπή των Περιφερειών που εκπροσωπεί την τοπική αυτοδιοίκηση και την περιφερειακή διοίκηση,
- την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων που χρηματοδοτεί επενδυτικά έργα της Ένωσης και βοηθάει μικρές επιχειρήσεις μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων,
- την Eυρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που είναι υπεύθυνη για την ευρωπαϊκή νομισματική πολιτική,
- τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή που ερευνά τις καταγγελίες πολιτών κατά των θεσμικών οργάνων ή οργανισμών της ΕΕ για λόγους κακής διοίκησης,
- τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων που διαφυλάττει τον απόρρητο χαρακτήρα των προσωπικών δεδομένων των πολιτών,
- την Υπηρεσία Εκδόσεων που δημοσιεύει πληροφοριακό υλικό σχετικά με την ΕΕ
- την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Επιλογής Προσωπικού που προσλαμβάνει προσωπικό για τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης,
- την Ευρωπαϊκή Σχολή Δημόσιας Διοίκησης που παρέχει επιμόρφωση σχετικά με συγκεκριμένους τομείς στο προσωπικό της ΕΕ
- μια σειρά εξειδικευμένων οργανισμών και αποκεντρωμένων φορέων που έχουν διάφορα τεχνικά, επιστημονικά και διοικητικά καθήκοντα
- την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) που επικουρεί τον Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας. Σήμερα τη θέση αυτή κατέχει η Κάθριν Άστον, η οποία προεδρεύει του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων και εφαρμόζει την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας, ενώ παράλληλα μεριμνά για τη συνοχή και τον συντονισμό της εξωτερικής δράσης της ΕΕ.
