De EU is ontstaan in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. In eerste instantie ging het vooral om economische samenwerking: de gedachte was dat landen die handel drijven met elkaar, van elkaar afhankelijk worden en dus niet zo snel met elkaar in conflict raken. Het resultaat was de Europese Economische Gemeenschap (EEG), opgericht in 1958, waardoor aanvankelijk zes landen nauwere economische banden aanknoopten: België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland. Sindsdien is een grote eengemaakte markt ontstaan die zich nog steeds verder ontwikkelt.
Wat echter als een zuiver economisch project is gestart, is inmiddels ook uitgegroeid tot een organisatie die zich bezighoudt met alle beleidsterreinen, van ontwikkeling tot milieu. Om de veranderingen beter weer te geven, kreeg de EEG in 1993 een nieuwe naam: Europese Unie (EU).
De EU zorgt al meer dan vijftig jaar voor vrede, stabiliteit en voorspoed. Zij heeft ook meer welvaart gebracht en een gemeenschappelijke Europese munt ingevoerd. Dankzij de afschaffing van de grenscontroles tussen de EU-landen kunnen mensen vrij reizen door bijna heel Europa. En het is nu ook veel makkelijker om elders in Europa te gaan wonen en werken.
De EU is gebaseerd op de rechtsstaat. Alles wat zij doet, is gebaseerd op verdragen die vrijwillig en op democratische wijze door alle lidstaten zijn aanvaard. Het zijn bindende afspraken waarmee de doelstellingen van de EU op tal van gebieden worden vastgelegd.
Een van de belangrijkste daarvan is de eerbiediging van de mensenrechten, zowel binnen de EU als daarbuiten. Menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en de eerbiediging van de rechten van de mens: dit zijn de pijlers onder de EU. Sinds de ondertekening van het Verdrag van Lissabon in 2009 zijn deze principes in één document verankerd: het Handvest van de grondrechten. De instellingen van de EU zijn wettelijk verplicht om zich aan deze grondrechten te houden. Dat geldt ook voor de EU-regeringen bij de toepassing van de EU-wetgeving.
De interne markt is met haar bijna geheel vrije verkeer van goederen, diensten, geld en personen, de motor van de EU-economie. Het is de bedoeling de mensen in Europa hiervan zo veel mogelijk te laten profiteren.
Naarmate de EU groeit, wordt geprobeerd de Europese instellingen transparanter en democratischer te maken. Meer en meer bevoegdheden worden overgedragen aan het Europees Parlement. Maar ook de nationale parlementen krijgen een belangrijkere rol en werken hand in hand met de Europese instellingen. Bovendien krijgt de Europese burger meer mogelijkheden om deel te nemen aan het beleidsproces.
