Een EU-verdrag is een bindende overeenkomst tussen EU-lidstaten. Het definieert de doelstellingen van de EU, de regels voor de EU-instellingen, het besluitvormingsproces en de betrekkingen tussen de EU en de EU-landen.
Af en toe worden die verdragen aangepast, bijvoorbeeld om de EU efficiënter en transparanter maken, nieuwe EU-landen op te vangen of nieuwe vormen van samenwerking, zoals de euro, mogelijk te maken.
Op grond van die verdragen kunnen de EU-instellingen wetgeving vaststellen die door de EU-landen moet worden toegepast. De volledige tekst van de verdragen, wetgeving, jurisprudentie en wetsontwerpen kan worden geraadpleegd via EUR-Lex, de databank van het EU-recht.
De belangrijkste verdragen zijn:
Verdrag van Lissabon
Ondertekend: 13 december 2007
In werking getreden: 1 december 2009
Doel: ervoor zorgen dat de EU democratischer wordt, efficiënter kan optreden en wereldwijde problemen zoals klimaatverandering gezamenlijk kan aanpakken
Belangrijkste veranderingen: meer bevoegdheden voor het Europees Parlement, nieuwe stemprocedures in de Raad, invoering van het burgerinitiatief, benoeming van een permanente voorzitter van de Europese Raad, een nieuwe hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en een nieuwe diplomatieke dienst van de EU
Het Verdrag van Lissabon maakt duidelijk welke bevoegdheden:
- het exclusieve domein van de EU zijn
- aan de EU-landen toekomen
- gedeeld worden
Meer over het Verdrag van Lissabon
Het Verdrag tot vaststelling van een grondwet voor Europa (2004) – met soortgelijke doelstellingen als het Verdrag van Lissabon – werd nooit geratificeerd.
Verdrag van Nice
Ondertekend: 26 februari 2001
In werking getreden: 1 februari 2003
Doel: ervoor zorgen dat de EU-instellingen ook met het toenmalige aantal van 25 lidstaten nog efficiënt konden werken
Belangrjikste veranderingen: een andere samenstelling van de Commissie en een nieuwe stemprocedure in de Raad
Volledige tekst van het verdrag van Nice
Verdrag van Amsterdam
Ondertekend: 2 oktober 1997
In werking getreden: 1 mei 1999
Doel: de EU-instellingen hervormen met het oog op de toetreding van nieuwe EU-landen
Belangrijkste veranderingen: wijziging, hernummering en consolidatie van het EU- en het EEG-verdrag en transparantere besluitvorming (veelvuldiger gebruik van de medebeslissingsprocedure).
Volledige tekst van het Verdrag van Amsterdam
Verdrag betreffende de Europese Unie - Verdrag van Maastricht
Ondertekend: 7 februari 1992
In werking getreden: 1 november 1993
Doel: voorbereiding op de Europese Monetaire Unie en invoering van bepaalde elementen van een politieke unie (burgerschap, gemeenschappelijk beleid voor buitenlandse en binnenlandse zaken)
Belangrijkste veranderingen: oprichting van de Europese Unie en invoering van de medebeslissingsprocedure die het Parlement meer invloed op de besluitvorming gaf; nieuwe vormen van samenwerking tussen EU-regeringen, bijvoorbeeld op de gebieden defensie, justitie en binnenlandse zaken
Volledige tekst van het Verdrag van Maastricht
Europese Akte
Ondertekend: 17 februari 1986 (Luxemburg) / 28 februari 1986 (Den Haag)
In werking getreden: 1 juli 1987
Doel: hervormen van de instellingen ter voorbereiding van de toetreding van Portugal en Spanje en de besluitvorming versnellen met het oog op de invoering van de interne markt
Belangrijkste veranderingen: vaker stemmen met gekwalificeerde meerderheid in de Raad (waardoor een EU-land minder vaak een veto kon uitspreken), invoering van de samenwerkings- en de instemmingsprocedure, waardoor het Parlement meer macht kreeg
Volledige tekst van de Europese Akte
Fusieverdrag - Verdrag van Brussel
Ondertekend: 8 april 1965
In werking getreden: 1 juli 1967
Doel: stroomlijning van de Europese instellingen
Belangrijkste veranderingen: oprichting van één Commissie en één Raad voor de toen nog drie Europese Gemeenschappen (EEG, Euratom en EGKS); ingetrokken bij het Verdrag van Amsterdam
Volledige tekst van het Fusieverdrag
Verdragen van Rome - EEG- en Euratomverdrag
Ondertekend: 25 maart 1957
In werking getreden: 1 januari 1958
Doel: oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom)
Belangrijkste veranderingen: uitbreiding van de Europese integratie tot algemene economische samenwerking
Volledige tekst van de verdragen van Rome
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
Ondertekend: 18 april 1951
In werking getreden: 23 juli 1952
Verstreken: 23 juli 2002
Doel: de Europese landen van elkaar afhankelijk maken voor steenkool en staal zodat een land zich niet langer zonder medeweten van de rest zou kunnen bewapenen. Dit verminderde na WO II het wantrouwen en de spanning. Het EGKS-verdrag verstreek in 2002.
Volledige tekst van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
Telkens wanneer nieuwe landen bij de EU kwamen, werden de oprichtingsverdragen aangepast:
- 1973 (Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk)
- 1981 (Griekenland)
- 1986 (Spanje en Portugal)
- 1995 (Finland, Oostenrijk en Zweden)
- 2004 (Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië)
- 2007 (Bulgarije en Roemenië)