"Eens zullen alle naties van dit continent, zonder hun kenmerkende eigenschappen of hun roemrijke eigenheid te verliezen, vermelten tot een hogere eenheid en zo de Europese broederschap vormen. Eens zullen uitwisselingen van ideeën de enige veldslagen zijn. Eens zullen kogels en bommen plaatsmaken voor stembiljetten."

Victor Hugo sprak deze profetische woorden in 1849, maar het duurde meer dan honderd jaar voordat zijn utopische voorspelling werkelijkheid begon te worden. In die periode werd Europa verscheurd door twee wereldoorlogen en talloze andere gewapende conflicten waarbij miljoenen doden vielen. Er waren tijden waarin alle hoop vervlogen leek. Nu, kort na het aanbreken van de 21e eeuw, zijn de vooruitzichten veelbelovend, maar er zijn ook nieuwe moeilijkheden en uitdagingen voor Europa.

De EU heeft een grote uitbreiding achter de rug. Een politicus uit een van de nieuwe lidstaten verwoordde het als volgt: "Europa is er eindelijk in geslaagd om zijn geschiedenis te verzoenen met zijn geografie”. De Europese Unie zal in de toekomst nog verder worden uitgebreid. Ondertussen zullen de regeringsleiders en staatshoofden moeten bepalen waar de geografische, politieke en culturele grenzen van de EU moeten worden getrokken en daarbij zorgvuldig luisteren naar de publieke opinie.

De Europese Unie is een pact van soevereine staten die hebben gekozen voor een gezamenlijke toekomst en voor het bundelen van een steeds groter gedeelte van hun soevereiniteit. Het gaat over zaken die de bevolking nauw aan het hart liggen: vrede, welvaart, welzijn, veiligheid, participatieve democratie, rechtvaardigheid en solidariteit. Dit pact wordt over geheel Europa geconsolideerd en bekrachtigd: een half miljard mensen heeft ervoor gekozen om in een rechtsstaat te leven, waar eeuwenoude waarden centraal staan, die op menselijkheid en de waardigheid van de mens zijn gebaseerd.

De huidige technologische revolutie brengt een ingrijpende verandering van het leven in de geïndustrialiseerde wereld teweeg, ook in Europa. Het is belangrijk te beseffen dat daarmee nieuwe uitdagingen ontstaan die verder reiken dan de nationale grenzen. Kwesties als duurzame ontwikkeling, demografisch evenwicht, economische dynamiek, sociale solidariteit en de ethische aspecten van de vooruitgang in de biowetenschappen vragen om een internationale aanpak. Wij moeten daarbij ook aan de volgende generaties denken.

Europa - een markt voor ideeën.

Het Europese integratieproces gaat nu het hele continent aan, dat zelf een deel is van een snel en radicaal veranderende wereld die op zoek moet gaan naar een nieuw evenwicht. Europa ondervindt de gevolgen van de gebeurtenissen op de andere continenten, of het nu de betrekkingen met de islamitische wereld betreft, ziekte en hongersnood in Afrika, unilaterale tendensen in de VS, de explosieve economische groei in Azië of de relocatie van industrieën en banen. Europa moet zich dan ook niet alleen concentreren op de eigen ontwikkeling, maar ook ten volle deelnemen aan de mondialisering.

De EU-instellingen hebben hun waarde bewezen, maar moeten nu worden hervormd om het hoofd te kunnen bieden aan de uitbreiding van de Unie en het toenemende aantal taken. Hoe meer lidstaten, hoe groter de middelpuntvliedende krachten die de EU uit elkaar dreigen te scheuren. Kortetermijnbelangen kunnen maar al te gemakkelijk de langetermijnprioriteiten in het gedrang brengen. Daarom moet iedereen die aan dit unieke avontuur deelneemt, zijn verantwoordelijkheid nemen en ervoor zorgen dat de EU-instellingen efficiënt kunnen blijven functioneren. Maar welke veranderingen ook aan het huidige systeem worden doorgevoerd, er moet altijd rekening worden gehouden met de pluraliteit van Europa. Het kostbaarste goed van Europa is immers zijn rijke diversiteit, de vele verschillen tussen de naties. Een van de zwaartepunten van de hervormingen moet het besluitvormingsproces zijn. Er aan vasthouden dat alle beslissingen unaniem moeten worden genomen, werkt verlammend. Het enige werkbare systeem is een politiek en rechtssysteem op basis van het meerderheidsbeginsel, met ingebouwde "checks and balances".

Door de geleidelijke uitbreiding van zes naar 27 lidstaten zijn praktische aanpassingen van de structuur van de EU nodig geworden. Die zijn opgenomen in het Verdrag van Lissabon van 2007, maar worden pas van kracht als alle lidstaten dit ratificeren. Het verdrag maakt de EU democratischer en transparanter, vereenvoudigt de werkmethodes en de stemregels, legt onze grondrechten vast in een handvest, en laat de EU met één stem spreken in kwesties van wereldbelang.